آشنایی با سردرد

من، دکتر شیوا رحیمی، متخصص بیماری‌های مغز و اعصاب و عضو انجمن سردرد ایران، در این ستون سعی دارم اطلاعات کاربردی در مورد سردرد که برای عموم جامعه قابل استفاده است را با شما مخاطبین عزیز به اشتراک بگذارم و امیدوارم مفید واقع گردد.

سردرد به دردی گفته می‌شود که در هر قسمتی از سر، صورت یا گردن احساس گردد. این وضعیت یک شکایت شایع است و اکثر افراد حداقل یک بار در طول زندگی خود آن را تجربه می‌کنند. سردرد می‌تواند هر دو جنس را در هر سنی تحت تأثیر قرار دهد و یکی از دلایل اصلی غیبت افراد از محل کار یا مدرسه یا مراجعه به پزشک است.

شایع‌ترین نوع سردرد، سردرد تنشی است که به دلیل سفت شدن پوست سر، عضلات شانه‌ها، گردن یا فک ایجاد می‌شود. این سردردها اغلب با استرس، افسردگی یا اضطراب مرتبط هستند. اگر زیاد کار کنید، به اندازه کافی نخوابید، وعده‌های غذایی خود را از دست بدهید یا از نوشیدنی‌های الکلی استفاده کنید، احتمال ابتلا به سردردهای تنشی بیشتر می‌شود. البته، علل مختلفی برای سردرد وجود دارد و ممکن است لازم باشد برای تشخیص نوع سردرد خود به پزشک مراجعه کنید. سردردها می‌توانند اولیه (زمانی که به خودی خود اتفاق می‌افتند و نه در نتیجه یک مشکل سلامتی دیگر) یا ثانویه (ناشی از یک مشکل سلامتی دیگر) باشند.

شایعترین انواع سردرد اولیه شامل سردرد تنشی، میگرن و سردرد خوشه‌ای (کلاستر) است. گاهی اوقات سردردهای اولیه می‌توانند توسط رژیم غذایی شما ایجاد شوند، مانند: الکل، غذاهای خاصی مانند پنیر، مرکبات، گوشت‌های فرآوری شده و غذاهای حاوی مونوسدیم گلوتامات (MSG)، مقادیر زیاد کافئین، حذف وعده‌های غذایی (به خصوص صبحانه) و یا به اندازه کافی آب ننوشیدن. سایر محرک‌های رایج عبارتند از: خواب خیلی زیاد یا خیلی کم، وضعیت نامناسب بدن حین کار و استراحت، استرس (یا آرامش پس از استرس)، استفاده بیش از حد از صفحه نمایش، نورهای شدید، بوهای قوی، صداهای بلند، رابطه جنسی و یا تغییرات هورمونی در زنان

علل شایع سردردهای ثانویه نیز عبارتند از: عفونتهای حاد یا مزمن سینوسی، فشار چشم، مشکلات دندانی، عفونت‌های گوش میانی، عوارض جانبی برخی داروها، ترک مواد خاصی همچون الکل، کافئین و برخی داروها و کم آبی بدن. همچنین، مشکلات جدی سلامتی که می‌توانند باعث سردردهای ثانویه شوند عبارتند از: آنوریسم، فشار بالا در داخل جمجمه، گلوکوم، تومورهای مغزی، آسیب های وارد شده به سرو گردن، مننژیت و سکته.

پزشک شما اغلب می‌تواند با صحبت کردن در مورد علائم و معاینه شما، نوع سردرد شما را تشخیص دهد. بهتر است که در قرار ملاقات با پزشک، یک دفترچه یادداشت سردرد داشته باشید. این دفترچه می‌تواند به شما کمک کند تا زمان، تعداد دفعات و عوامل محرک سردرد خود را پیگیری کنید.

دفتر یادداشت شما باید موارد زیر را ثبت کند:

- تعداد روزهایی که سردرد دارید

- سردرد شما چقدر شدید است؟

- هرگونه علائم دیگری که با سردرد شما مرتبط است

- هرگونه محرک بالقوه

مهم است که به پزشک خود اطلاع دهید که سردرد شما چگونه بر فعالیت‌های روزانه‌تان تأثیر می‌گذارد و چه تأثیری بر خانواده، کار و فعالیت‌های شما دارد. در بیشتر موارد، نیازی به آزمایش برای تشخیص سردرد نیست. اگر پزشک شما فکر کند که ممکن است مشکل سلامتی دیگری باعث سردرد شما شده باشد، امکان دارد از شما بخواهد که به فراخور برخی از این موارد را انجام دهید: معاینه چشم توسط چشم پزشک، آزمایش خون، سی تی اسکن یا ام آر آی از سر شما، پونکسیون کمری

همه سردردها نیاز به مراجعه به پزشک ندارند. اما گاهی اوقات سردردها از یک اختلال جدی‌تر خبر می‌دهند.

اگر سردردهای شما مکرراً رخ می‌دهد و مانع از انجام کارهایی می‌شود که معمولاً می‌توانید انجام دهید، باید به پزشک مراجعه کنید. همچنین اگر اغلب در طول هفته برای سردرد از داروهای مسکن استفاده می‌کنید، باید به پزشک مراجعه کنید. بعلاوه، اگر قبلاً نوع خاصی از سردرد در شما تشخیص داده شده است، در صورت تغییر یا تشدید سردردهایتان دوباره به پزشک مراجعه کنید.

اگر نوع جدیدی از سردرد دارید و موارد زیر را نیز دارید، باید در اسرع وقت به پزشک مراجعه کنید:

- سرطان

- سیستم ایمنی ضعیف

- سابقه خانوادگی گلوکوم

چه زمانی به دنبال مراقبت‌های فوری باشیم؟

در برخی موارد، سردرد می‌تواند نشانه‌ی یک بیماری جدی‌تر باشد. در صورت مشاهده‌ی موارد زیر، در اسرع وقت به پزشک مراجعه کنید:

- سردرد شدید که ناگهان شروع می‌شود

- سردردی که در طول چند هفته به تدریج بدتر می‌شود

- سردرد صبحگاهی همراه با حالت تهوع که از بین نمی‌رود

- سردردی که پس از آسیب به سر شروع می‌شود

- سردردی که شما را از خواب بیدار می‌کند

- سردردی که هنگام دراز کشیدن بدتر می‌شود

- سردردی که هنگام سرفه شروع می‌شود

- اگر باردار هستید و سردردی دارید که ناگهان شروع می‌شود یا با سردردهای قبلی شما متفاوت است، با پزشک خود صحبت کنید.

* تب و استفراغ

* گیجی یا تغییر در شخصیت

* سفتی گردن

* تاری دید یا دوبینی

* از دست دادن تعادل

* تشنج

اگرچه هیچ درمان کاملی برای سردرد وجود ندارد، اما گزینه‌های درمانی مفیدی برای کاهش درد وجود دارد. اگر سردرد شما ناشی از یک عامل خاص است، سعی کنید آن عامل را از محیط خود حذف کنید.

اگر سردردهای شما خفیف است و زیاد اتفاق نمی‌افتد، ممکن است امتحان کردن موارد زیر مفید باشد:

- دراز کشیدن در یک اتاق تاریک و ساکت

- خوابیدن

- قرار دادن یک پارچه سرد یا گرم روی پشت گردن یا پیشانی

- قدم زدن و ورزش سبک در هوای تازه

- نوشیدن آب

- کشش عضلات گردن

- تسکین استرس

- اجتناب از محرک‌ها

- تمرینات و ماساژ گردن

- طب سوزنی

بسیاری از سردردها را می‌توان با داروهای مسکن درمان کرد. این داروها شامل استامینوفن، ایبوپروفن یا آسپرین هستند. اگر سردردهای مکرر یا شدید داشته باشید، پزشک ممکن است داروهای دیگری مانند دوز پایین داروهای ضدافسردگی یا ضدتهوع تجویز کند که می‌توانند به شما کمک کنند. البته به یاد داشته باشید که استفاده بیش از حد از داروهای مسکن می‌تواند باعث «سردرد ناشی از مصرف بیش از حد دارو» شود. این سردرد شبیه سردرد تنشی یا میگرن است. پزشک یا داروساز می‌تواند در مورد نحوه استفاده ایمن از داروهای مسکن شما را راهنمایی کند.

تغییرات سبک زندگی می‌تواند به شما در جلوگیری از محرک‌ها و پیشگیری از سردرد کمک کند. می‌توانید موارد زیر را امتحان کنید:

- خوردن غذای سالم و اجتناب از هرگونه غذای محرکی که شناسایی کرده‌اید

- نوشیدن آب کافی

- کار کردن روی وضعیت بدنی خوب

- ورزش منظم

- تکنیک‌هایی برای مدیریت استرس

- داشتن میزان خواب مناسب در هر شب

- محدود کردن مصرف الکل و کافئین

فهمیدن اینکه چه چیزی باعث سردرد فرد می‌شود می‌تواند به تشخیص کمک کند. یک دفترچه ثبت سردرد می‌تواند به پزشک کمک کند تا نوع سردرد را بهتر تشخیص دهد و بهترین درمان را پیدا کند. بعد از هر سردرد، موارد زیر را یادداشت کنید:

- زمانی از روز که اتفاق افتاده است

- چقدر شدید بود و چقدر طول کشید

- هرگونه حساسیت به نور، بو یا صدا

- هرگونه فعالیتی درست قبل از شروع سردرد

- هر داروی مصرفی، شامل داروهای تجویزی و بدون نسخه

- کیفیت و مدت خواب شب قبل

- هرگونه استرس یا احساسات قوی قبل از بروز علائم

- آب و هوا یا تغییرات در برنامه روزانه

- غذا و نوشیدنی‌های مصرف شده در ۲۴ ساعت گذشته

- هرگونه شرایط سلامتی دیگر

- افرادی که قاعدگی دارند می‌توانند روزهای پریود خود را ثبت کنند.

- یادداشت‌هایی در مورد سایر اعضای خانواده که سابقه سردرد یا سایر بیماری‌های زمینه‌ای دارند نیز مفید است.

ثبت این موارد می‌تواند به یافتن یک الگوی مشخص و تهیه یک برنامه مدیریت سردرد کمک کند.