به‌ڕێوه‌‌‌به‌رانی وه‌رزش له ئاست ناسنامه‌ی وه‌رزشی کچانی دیوانده‌ره‌دا به‌رپرسن

بۆچی تیپی فوتساڵی کچانی دیواندەرە  بوو بە نوێنەری دێولان؟
سەرۆکی ڕاهێنەرەکە دەڵێت: خوێندکارەکانم لە دیواندەرە دەبوو لە ناخۆشترین کاتەکانی ڕۆژدا، لە ژێر گەرمای سووتێنەر و تاقەت پڕووکێندا لە هۆڵی وەرزشکردن ڕاهێنان بکەن. “لە کاتێکدا هۆڵی وەرزش یان چۆڵە یان لە باشترین کاتەکاندا بۆ تیپەکانی تر بەردەستە، تیمی کچان تەنیا لە کاتژمێرە ناخۆش و تاقەت پڕووکێنەکاندا ڕێگەیان پێدەدرێت ڕاهێنان بکەن.”

تیپی فوتساڵی کچانی دیواندەرە کە بڕیار بوو ببنە هۆی شانازی و ناسنامەی وەرزشی ناوچەکە لە گۆڕەپانی وەرزشیدا، ئێستا ناچار بووە لە ژێر ناوی "سیروان دێولان"دا بەشداری پێشبڕکێکان بکات. ئەم گواستنەوەزۆرەملێیە نەک هەر هێمای گرینگی نەدان بە ناسنامەی شوێن و هۆگرییەکانی کچانی وەرزشوانە، بەڵکو نیشانەیەکی ئاگادارکردنەوەی جدییە بۆ پێکهاتەی بەڕێوەبردنی وەرزشی لە ناوچەکەدا.

لە ناو ئەم پێشهاتانەدا، ڕێکخراوی وەرزشی وەک دامەزراوەی ئاستی سەرەوە، بە بێدەنگییەکی مانادارەوە سەیری ئەم دۆخە دەکات. ئەرکی سەرەکی ڕێکخراوەکە پاراستنی مافی وەرزشوانان و پاڵپشتیکردنی بەهرەمەندە ناوخۆییەکان و دەستەبەرکردنی دادپەروەرییە لە دابەشکردنی سەرچاوە و دەرفەتەکاندا.

بەڵام لە دۆسیەی تیپی فوتساڵی کچانی دیواندەرە، وا دیارە ئەو ڕێکخراوە نەیتوانیوە ئەرکی سەرپەرشتیاری و پشتیوانی خۆی جێبەجێ بکات. پشتگوێخستنی ناسنامە و پەیوەندییە کولتوورییەکانی تیمێک نیشاندەری بوونی لاوازییەکی پێکهاتەیی لە سیستەمی چاودێری ڕێکخراوی وەرزشیدایە. ڕێکخراوەکە دەبێت لێپرسینەوەی لەگەڵدا بکرێت کە ڕێگەی بە ناسنامەی تیپێکی وەرزشی داوە ببێتە قوربانی ناکۆکی ناوخۆیی یان نەبوونی پلانی بەڕێوەبردن.

هەیئەتی تۆپی پێی پارێزگای دیواندەرە لەم نێوەدا ڕۆڵێکی سەرەکی بینیوە لە دروستکردنی ئەم قەیرانەدا. لە لایەکەوە ئێمە شاهیدی هەڵسووکەوتی سەلیقەیی بەرامبەر بە وەرزشوانانین، بۆ نموونە: سنووردارکردنی چوونە ژوورەوە بۆ هۆڵە وەرزشییەکان لە کاتە گونجاوەکاندا و ڕادەستکردنەوەیان بە تیپەکانی دیکە، ئەمەش نیشانەی نەبوونی ئەولەویەتدانی دروستە. ئەم جۆرە هەڵوێست و ڕوانینەش تەنیا بەشێک لە شێوازی هەڵەی بەڕێوەبەری شارستانە.

کچانی وەرزشوان سەرەڕای هەوڵ و هەستی خۆشەویستییان بۆ دیواندەرە، هەست بە پشتگوێخستن دەکەن. نکۆڵیکردن لە ناسنامەیان و نەبوونی پشتیوانییەکی گونجاو لەلایەن دامەزراوەی بەرپرسیارەوە هەستێکی قووڵی ناهومێدی و بێزاری لەواندا دروست دەکات و ئەو پرسیارە بنەڕەتییە دەوروژێنێت: ئایا دەبێ بەستێنی گەشەکردن و پشتیوانی بکرێتە قوربانی ناکارامەیی و پەیوەندییە ناتەندروستەکان؟

خاڵێکی دیکە کە ناڕوونیی ئەم کێشەیە زیاتر دەکات، پرسی دانانی جێگری نوێی بەرپرسی تۆپی پێیە. ئەو پرسیارەی کە دێتە پێشەوە ئەوەیە: بۆچی جێگری بەرپرسی پێشوو بەبێ ئاگادارکردنەوە لابرا و هۆکاری دانانی هاوسەری سەرۆکی دەستەی کارگێڕی وەک جێگری سەرۆک چییە؟ پرسیاری جددی لەبارەی شایستەیی و شەفافیەت لە پرۆسەکانی بەڕێوەبردندا دەورووژێنێت.

هەیئەتی تۆپی پێ و ڕێکخراوی وەرزشی  بەرپرسیارن لەوەیکە بە ڕوونی هۆکاری ئەم گۆڕانکاریانە و هۆکاری ئەم دامەزراندنە بۆ ڕای گشتی ڕوون بکەنەوە. تا کاتێک شیاوسالاری جێگەی پەیوەندی خزمایەتی نەگرێتەوە و ڕێکخراوەکانی سەرپەرشتیار ئەرکەکانیان بە شێوەیەکی دروست و بەبێ ئارەزووی تاکەکەسی جێبەجێ نەکەن، دووبارەبوونەوەی ئەو جۆرە کارەساتانە لە وەرزشی شاردا حەتمی دەبێت.

کچانی دیواندەرە، بەو هەموو سۆز و پابەندبوونیانەوە، ئێستا لەبەردەم ڕاستییەکی تاڵدان: بۆ ئەوەی ببینرێن و بۆ مانەوەی تیمەکەیان، ناچارن ناسنامەی شارستانی خۆیان وەلا بنێن. ئەم تیمە کە بە ناوی "یاران سۆهرابی" ناسراوە و بڕیار بوو ئاڵاهەڵگری شانازی دیواندەرە بن. بەڵام ئێستا لەژێر سێبەری ناوێکی تردا (سیروان دێولان)،لە باشترین کاتەکانی ڕۆژدا مەشق و ڕاهێنان دەکەن و ئەوەی لەوەش تاڵترە ئەوەیە کە هەر ئەو کچانەی دیواندەرە کە لەژێر ناوی دێولان لە گۆڕەپانەکاندا دەردەکەون، ڕۆژانە درەوشانەوەی نوێیان هەیە و سەرکەوتنی بێشومار بەدەست دەهێنن.

سەرکەوتنەکانیان لە دێولان پێدەچێت زامی بێ سەرەنجدانی و بێباکی کاربەدەستانی دیواندەرەیە، وەبیرهێنەرەوەی ئەم بابەتە کە بەهرە لەم شارەدا بوونی هەیە، بەڵام بەستێنێک نییە بۆ گەشە و پێشکەوتنیان دابین نییە.

ئەم دۆخە پەیامێکی دڵتەزێن بۆ بەهرەمەندە گەنجەکانی ئەم خاکە دەنێرێت: "ئەگەر دەتەوێت سەرکەوتوو بیت، ڕەنگە باشتر بێت لە شارێکی تردا بەدوایدا بگەڕێیت!" ئەم وەرچەرخانە نەخوازراوە ڕەگ و ڕیشەی لە ناکارامەیی بەڕێوەبردن و بێ بایەخدان بە پرسی وەرزشی ژنانەوە هەیە، ڕاستییەک کە نابێت ببێتە هۆی ئەوەی ناسنامەی شارەکە بکەوێتە قوربانی بێباکییەوە.

چارەنووسی تیپی فوتساڵی کچانی دیواندەرە، بانگەوازی بەئاگاهاتنەوەیە بۆ بەڕێوەبەران و بەرپرسان، وەبیرهێنانەوەیەکە کە بەهرەمەندە گەنجەکان سەروەت و سامانێکی بەنرخن کە دەبێت بە هەموو توانایانەوە بپارێزرێن، نەک ببنە قوربانی بڕیاری بەپەلە و نابەرپرسانە. هیوادارم ئەم ڕەخنەیە ببێتە هۆی چاکسازی بنەڕەتی لە دەستەی بەڕێوەبردنی وەرزشی شارەکەدا.