برداشت سقز از بنه‌زارهای کردستان ممنوع است

بنه فقط یک درخت در دامنه‌های زاگرس نیست؛ بخشی از حافظه طبیعی و اقتصادی کردستان است؛ درختی که نسل‌های بسیاری از مردم این دیار با آن زندگی کرده‌اند و شیره آن، (سقز)، سال‌ها یکی از فرآورده‌های شناخته‌شده جنگل‌های کردستان و منبع درآمد جوامع محلی بوده است.

حالا اما منابع طبیعی کردستان اعلام کرده که با توجه به ضرورت استراحت درختان بنه و حفظ توان رویشی آنها، هرگونه برداشت، خرید و فروش شیره خام سقز از بنه‌زارهای استان ممنوع و غیرقانونی است.

به گزارش روژان‌پرس، این ممنوعیت را نباید تنها یک دستور اداری برای جلوگیری از برداشت سقز دانست؛ پشت آن، زنگ خطری برای جنگل‌هایی قرار دارد که اگر امروز از آنها حفاظت نشود، جبران خسارت‌های واردشده به آنها شاید برای نسل‌های آینده ممکن نباشد.

برداشت سقز از بنه، اگرچه از دیرباز یکی از مشاغل مردم مناطق کردنشین بوده و محصول آن ارزش اقتصادی قابل توجهی داشته است، اما شیوه‌های غیراصولی برداشت، با ایجاد زخم‌های عمیق بر تنه درختان، به مرور توان آنها را کاهش داده و بخشی از این سرمایه طبیعی را در معرض نابودی قرار داده است.

هر زخمی که بر تنه یک بنه ایجاد می‌شود، فقط آسیب به یک درخت نیست؛ زخمی است بر بخشی از زیست‌بوم زاگرس. درختی که سال‌ها زمان می‌برد تا به مرحله بهره‌برداری برسد، با چند برداشت نادرست می‌تواند ضعیف شود، خشک شود و جای خالی آن دیگر به آسانی پر نشود.

از سوی دیگر سقز تنها یک محصول جنگلی نیست؛ ارزش اقتصادی آن تا امروز نیز حفظ شده است. آدامس طبیعی حاصل از شیره بنه همچنان در بازارهای مختلف شناخته شده و تولیدات مرتبط با این محصول در کردستان حتی راه خود را به بازارهای جهانی باز کرده است.

در سنندج نیز کارخانه «ون» با تولید محصولات مرتبط با سقز، نمونه‌ای از ظرفیت اقتصادی این محصول بومی است؛ ظرفیتی که نشان می‌دهد بنه می‌تواند همزمان بخشی از اقتصاد محلی، صنعت و صادرات استان را پشتیبانی کند. اما این چرخه اقتصادی زمانی پایدار خواهد بود که خود درخت باقی بماند.

نمی‌توان از یک سو به دنبال تولید، اشتغال و صادرات سقز بود و از سوی دیگر با روش‌های نادرست برداشت، درختانی را که تولیدکننده این محصول هستند فرسوده و نابود کرد. حفاظت از بنه، در واقع حفاظت از یک زنجیره اقتصادی است؛ از جنگل و بهره‌بردار محلی گرفته تا کارگر کارخانه و بازار صادراتی.

مدیرکل منابع طبیعی و آبخیزداری کردستان اعلام کرده که برداشت غیراصولی می‌تواند موجب آسیب جدی به درختان بنه و تخریب تدریجی رویشگاه‌های این گونه شود. به همین دلیل از مردم، بهره‌برداران و جوامع محلی خواسته شده است در دوره استراحت درختان، از برداشت و خرید و فروش غیرمجاز سقز خودداری کنند.

اگر قرار است سقز همچنان محصولی اقتصادی برای مردم کردستان باشد، اگر قرار است کارخانه‌های این استان به تولید و صادرات ادامه دهند و اگر قرار است نسل‌های بعد نیز این درختان را در دامنه‌های زاگرس ببینند، باید شیوه بهره‌برداری تغییر کند.

بنه‌زارهای کردستان را نمی‌توان با نگاه مصرف امروز اداره کرد. این درختان سرمایه‌ای هستند که نسل‌های گذشته به ما سپرده‌اند و ما نیز موظفیم آنها را سالم به نسل‌های آینده تحویل دهیم.