مرداد؛ ماه روایت جان‌نثاران طبیعت

روژان‌پرس: برای بسیاری از مردم، مرداد تنها گرم‌ترین ماه سال است؛ اما برای جنگلبانان، کارکنان منابع طبیعی، فعالان محیط‌زیست و مردم محلی که هر سال با آتش‌سوزی‌های جنگل و مرتع روبه‌رو می‌شوند، این ماه یادآور انسان‌هایی است که برای حفاظت از طبیعت جان خود را از دست داده‌اند.

امسال نیز هم‌زمان با نهم مرداد، روز جهانی جنگلبان، فرصت مناسبی است تا از زاویه‌ای فراتر از یک مناسبت تقویمی به ارزش منابع طبیعی و مسئولیت همگانی در حفاظت از آن بیندیشیم؛ مسئولیتی که گاهی بهای آن، جان انسان‌های فداکاری بوده است که برای مهار آتش به دل حادثه زدند.

در کردستان، یاد جان‌نثاران طبیعت همواره زنده است؛ خبات امینی، حمید مرادی و چیاکو یوسفی در حادثه آبیدر، اسماعیل کریمی در کانی‌گەشەی کامیاران و نیز امید حسین‌زاده، شریف باجور، محمد پژوهی و رحمت حکیمی‌نیا که در سال ۱۳۹۷ هنگام مهار آتش در جنگل‌های سلسی و پیله مریوان جان باختند. این نام‌ها تنها بخشی از حافظه جمعی دوستداران طبیعت هستند؛ انسان‌هایی که مسئولیت اجتماعی را نه در سخن، بلکه در میدان عمل معنا کردند.

جنگل و مرتع صرفاً مجموعه‌ای از درختان و پوشش گیاهی نیستند. امنیت آب، پایداری خاک، تنوع زیستی، تعدیل اقلیم و حتی بخشی از معیشت مردم به سلامت این رویشگاه‌ها وابسته است. هر هکتار جنگلی که در آتش می‌سوزد، تنها چند درخت از بین نمی‌رود؛ بخشی از سرمایه طبیعی کشور از دست می‌رود که جبران آن گاه به ده‌ها سال زمان نیاز دارد.

بررسی‌ها نشان می‌دهد بیش از ۹۵ درصد آتش‌سوزی‌های جنگل‌ها و مراتع منشأ انسانی دارند؛ از یک بی‌احتیاطی ساده گرفته تا آتش‌افروزی‌های عمدی با انگیزه تصرف یا تغییر کاربری اراضی. به همین دلیل، پیشگیری همچنان مؤثرترین و کم‌هزینه‌ترین راه حفاظت از منابع طبیعی است.

در سال‌های اخیر، مردم، تشکل‌های محیط‌زیستی و جوامع محلی بارها نشان داده‌اند که در روزهای بحران کنار نیروهای منابع طبیعی ایستاده‌اند. این سرمایه اجتماعی ارزشمند باید با آموزش، تجهیز و رعایت اصول ایمنی تقویت شود تا مشارکت مردمی، اثربخش و ایمن باشد. همیاران طبیعت آموزش‌دیده می‌توانند در چارچوب مدیریت عملیات، نقش مهمی در مهار آتش‌سوزی‌ها ایفا کنند.

در کنار توسعه آموزش‌های عمومی، استفاده از فناوری‌های نوین پایش، تجهیز نیروهای عملیاتی و افزایش آگاهی عمومی، گزارش سریع هرگونه دود یا آتش نیز اهمیت زیادی دارد. اطلاع‌رسانی به‌موقع از طریق شماره‌های ۱۵۰۴ و ۱۳۹ امداد جنگل و مرتع، در بسیاری از موارد از گسترش آتش و خسارت‌های سنگین جلوگیری کرده است.

بزرگداشت جان‌نثاران طبیعت تنها به برگزاری آیین‌های یادبود محدود نمی‌شود. ارزش واقعی یاد آنان زمانی حفظ خواهد شد که فرهنگ پیشگیری از آتش‌سوزی، احترام به منابع طبیعی و احساس مسئولیت اجتماعی در رفتار روزمره ما نهادینه شود. بهترین یادبود برای آنان، جنگل‌هایی است که سالم بمانند و نسل‌هایی که بیاموزند طبیعت میراث مشترک همه ماست؛ امانتی که باید سالم‌تر از امروز به آیندگان سپرده شود.

* کارشناس آموزش اداره‌کل منابع طبیعی و آبخیزداری استان کردستان