تاب‌آوری از خانه شروع می‌شود

۱۳ اکتبر به عنوان روز جهانی کاهش خطر بلایا نام‌گذاری شده است تا اهمیت آمادگی، پیشگیری و کاهش خطرات ناشی از بلایا را یادآوری کند. این روز فرصتی است تا دولت‌ها، جوامع و خانواده‌ها تعهد خود را به ساختن جهانی ایمن‌تر و مقاوم‌تر تجدید کنند. شعار امسال این روز، «تابآوری از خانه شروع می‌شود »، پیامی روشن دارد: ایمنی در برابر بلایا نه از سازمان‌های بزرگ، بلکه از کوچک‌ترین واحد اجتماعی، یعنی خانه و خانواده، آغاز می‌گردد.

سند سندای که در سال ۲۰۱۵ به تصویب رسید، چارچوب جهانی کاهش خطر بلایا برای دوره ۲۰۱۵ تا ۲۰۳۰ است. این سند برخلاف رویکردهای صرفاً فنی و سازه‌ای، بر مردم‌محور بودن کاهش خطر بلایا تأکید دارد. بدین معنا که مردم، جوامع محلی و خانواده‌ها باید در مرکز سیاست‌ها و برنامه‌های کاهش خطر قرار گیرند. سند سندای چهار اولویت اصلی را تعیین کرده است: درک خطر بلایا، تقویت حاکمیت برای مدیریت خطر، سرمایه‌گذاری در کاهش خطر برای تابآوری، و افزایش آمادگی برای واکنش مؤثر. در همه این اولویت‌ها، نقش مردم و خانواده به‌عنوان بازیگران کلیدی غیرقابل انکار است.

تابآوری به معنای توانایی یک فرد، خانواده، جامعه یا سیستم در مواجهه با بلایا و بحران‌ها، مقاومت کردن، سازگار شدن و بازیابی سریع است. تابآوری تنها به معنای زنده ماندن نیست، بلکه شامل توانایی بازگشت به وضعیت بهتر و آماده شدن برای بحران‌های آینده نیز می‌شود.

اهمیت تابآوری در بلایا از آن جهت است که بلایا هرچند غیرقابل پیش‌بینی‌اند، اما پیامدهای آن‌ها تا حد زیادی قابل کاهش است. جوامع تاب‌آور کمتر آسیب می‌بینند، سریع‌تر بهبود می‌یابند و هزینه‌های انسانی و اقتصادی کمتری را متحمل می‌شوند. تابآوری نه یک ویژگی ذاتی، بلکه مهارتی قابل یادگیری و تقویت است.

خانواده نخستین نهاد اجتماعی است که فرد در آن رشد می‌کند و ارزش‌ها، مهارت‌ها و رفتارهای او شکل می‌گیرد. در زمینه کاهش خطر بلایا، خانواده نقش اساسی دارد. خانواده می‌تواند اعضای خود را با خطرات احتمالی، راه‌های پیشگیری و اقدامات ایمنی آشنا کند.  تهیه کیف اضطراری، تعیین نقاط امن، و طراحی برنامه تخلیه، از جمله اقداماتی است که در سطح خانواده انجام می‌شود.  پس از وقوع بلا، خانواده مهم‌ترین منبع حمایت روانی برای اعضاست و به بازگشت سریع‌تر به زندگی عادی کمک می‌کند. والدین با رفتار خود می‌توانند فرهنگ ایمنی و مسئولیت‌پذیری را به فرزندان منتقل کنند.

خانواده‌ها واحدهای سازنده جامعه هستند. وقتی هر خانواده تابآور باشد، جامعه نیز تاب آورتر می‌شود. تجربه نشان داده است که در بلایا، جوامعی که از خانواده‌های منسجم، آگاه و آماده برخوردارند، سریع‌تر سازماندهی می‌شوند و واکنش مؤثرتری نشان می‌دهند. به همین دلیل، سرمایه‌گذاری بر آموزش و توانمندسازی خانواده‌ها، یکی از مؤثرترین راهبردهای کاهش خطر بلایا است.

روز جهانی کاهش خطر بلایا یادآور این حقیقت است که ایمنی و تاب آوری، فرایندی جمعی و از پایین به بالاست. شعار «تابآوری از خانه شروع می‌شود» به‌درستی نشان می‌دهد که خانواده، به‌عنوان کوچک‌ترین و در عین حال مهم‌ترین واحد اجتماعی، نقش محوری در کاهش خطر بلایا دارد. با تکیه بر اصول مردم‌محور سند سندای و با تقویت آگاهی، آمادگی و همبستگی در خانواده‌ها، می‌توان جوامعی ساخت که در برابر بلایا مقاوم، سازگار و تابآور باشند. آینده‌ای ایمن‌تر، از خانه ما آغاز می‌شود.