صادق یوسف نژاد دکتری سلامت در حوادث و بلایا
پسماند مریوان؛ از تهدید محیط‌زیست و سلامت عمومی تا ناکارآمدی مدیریت شهری
چرا پس از گذشت بیش از هشت سال هنوز زیرساختی استاندارد برای مدیریت پسماند ایجاد نشده است؟
شهرستان مریوان با برخورداری از ظرفیت‌هایی همچون دریاچه زریبار، جنگل‌های بلوط و چشم‌اندازهای طبیعی هورامان، سالانه پذیرای گردشگران زیادی است. با این حال، نخستین تصویری که بسیاری از مسافران هنگام ورود به شهر مشاهده می‌کنند، نه جلوه‌های طبیعی این منطقه، بلکه انبوهی از زباله و آلودگی در ورودی شهر است. این وضعیت، علاوه بر ایجاد ذهنیتی منفی در گردشگران، اعتبار و جایگاه مریوان را به‌عنوان یک مقصد گردشگری به‌شدت خدشه‌دار کرده است.سایت دفع پسماند مریوان در منطقه گاران با هدف پایان دادن به مشکلات زیست‌محیطی محل دفن قبلی و کاهش اعتراضات مردمی احداث شد. انتظار می‌رفت این سایت با رعایت اصول مهندسی و استانداردهای زیست‌محیطی، الگویی مناسب برای مدیریت پسماند شهری باشد، اما اکنون، پس از گذشت بیش از هشت سال، نه‌تنها اهداف اولیه محقق نشده، بلکه این محل خود به یکی از مهم‌ترین کانون‌های آلودگی محیط‌زیست و سلامت عمومی تبدیل شده است.
براساس برآوردها، روزانه بیش از ۲۰۰ تن پسماند در این محل تخلیه می‌شود. نبود زیرساخت‌های اساسی از جمله سیستم جمع‌آوری و تصفیه شیرابه، حصارکشی استاندارد، مدیریت اصولی محل دفن و کنترل ورود حیوانات، موجب شده است این سایت به منبعی برای انتشار آلودگی تبدیل شود. ورود آزادانه سگ‌های ولگرد و حیات‌وحش به محل دفن، علاوه بر تهدید تنوع زیستی منطقه، احتمال انتقال عوامل بیماری‌زا و گسترش مخاطرات بهداشتی را نیز افزایش داده است. شیرابه‌های پسماند حاوی ترکیبات آلی، فلزات سنگین، عوامل بیماری‌زا و آلاینده‌های شیمیایی هستند که در صورت نبود سامانه جمع‌آوری و تصفیه، به خاک و منابع آب‌های سطحی و زیرزمینی نفوذ می‌کنند. ورود این آلاینده‌ها به رودخانه گاران و منابع آبی اطراف، می‌تواند پیامدهای جبران‌ناپذیری برای کیفیت آب، کشاورزی، اکوسیستم منطقه و سلامت انسان به همراه داشته باشد.
قرار گرفتن محل انباشت زباله در ورودی شهر و در مجاورت پل تاریخی گاران، علاوه بر پیامدهای زیست‌محیطی، آثار اجتماعی، اقتصادی و گردشگری قابل‌توجهی نیز به دنبال دارد. جاده سنندج–مریوان که باید نماد خوشامدگویی به گردشگران باشد، امروز به نمادی از ضعف برنامه‌ریزی و ناکارآمدی مدیریت شهری تبدیل شده است.
آنچه این معضل را نگران‌کننده‌تر می‌کند، استمرار آن با وجود برگزاری جلسات متعدد، هشدارهای کارشناسان و اعتراضات فعالان محیط‌زیست است. طی سال‌های گذشته بارها در جلسات مدیریت بحران و نشست‌های اداری درباره این موضوع بحث شده، اما خروجی این جلسات تاکنون به اقدام اثربخش منجر نشده است. استمرار این وضعیت نشان می‌دهد که مسئله صرفاً کمبود منابع نیست، بلکه ضعف در برنامه‌ریزی، نبود اراده اجرایی، فقدان نظارت مؤثر و اختلافات مدیریتی نیز در تداوم این معضل نقش اساسی دارند.
حل این معضل نیازمند رویکردی علمی، آینده‌نگر و مبتنی بر اصول مدیریت نوین پسماند است. ایجاد یک مرکز مهندسی‌شده دفن بهداشتی با افق ۲۰ تا ۳۰ ساله، احداث سامانه جمع‌آوری و تصفیه شیرابه، اجرای سیستم تفکیک زباله از مبدأ، توسعه صنایع بازیافت، استحصال انرژی از پسماندهای آلی، حصارکشی سایت، کنترل ورود حیوانات، پایش آلاینده‌های خاک و آب و آموزش عمومی شهروندان، از جمله اقداماتی است که باید در اولویت مدیریت شهری قرار گیرد.
مدیریت شهری و شورای اسلامی شهر نیز باید به پرسش‌های افکار عمومی پاسخ دهند، چرا پس از گذشت بیش از هشت سال هنوز زیرساختی استاندارد برای مدیریت پسماند ایجاد نشده است؟ چرا راهکارهای موقت جایگزین برنامه‌ریزی بلندمدت شده‌اند؟ و چرا سلامت شهروندان، حفاظت از محیط‌زیست و آینده گردشگری مریوان همچنان قربانی اختلافات مدیریتی و تصمیم‌گیری‌های کوتاه‌مدت است؟
توسعه شهری تنها به آسفالت خیابان‌ها، اجرای پروژه‌های عمرانی کوچک و زیباسازی ظاهری محدود نمی‌شود. یکی از مهم‌ترین شاخص‌های توسعه‌یافتگی هر شهر، نحوه مدیریت پسماند و حفاظت از محیط‌زیست آن است. اگر این معضل همچنان ادامه یابد، هزینه‌های زیست‌محیطی، اقتصادی و بهداشتی آن در سال‌های آینده به‌مراتب سنگین‌تر از هزینه ایجاد یک زیرساخت استاندارد خواهد بود.
امروز معضل پسماند مریوان دیگر صرفا یک مشکل خدمات شهری نیست، بلکه به مسئله‌ای مرتبط با سلامت عمومی، امنیت زیست‌محیطی، توسعه پایدار و اعتبار گردشگری شهر تبدیل شده است. ادامه این روند، نه‌تنها حقوق نسل حاضر، بلکه حق نسل‌های آینده را نیز به مخاطره می‌اندازد. اکنون زمان آن فرا رسیده است که مدیریت شهری از چرخه جلسات و وعده‌های تکراری عبور کرده و با تصمیمی علمی، مسئولانه و آینده‌نگر، برای همیشه به این معضل پایان دهد.
آدرس کوتاه خبر: