دود زباله‌ها آسمان مریوان را سیاه کرد

چهارشنبه پنجم شهریور ۱۴۰۴، صحنه‌ای تأسف‌بار در مریوان رقم خورد، دود غلیظ ناشی از سوختن زباله‌ها در ورودی شهر، همراه با بویی آزاردهنده، فضای عمومی را در بر گرفت و زندگی روزمره شهروندان را تحت‌تأثیر قرار داد. در فرآیند سوختن زباله انتشار آلاینده‌هایی همچون دیوکسین‌ها، فلزات سنگین و ذرات معلق پیامدهای جبران‌ناپذیری برای محیط‌زیست و سلامت انسان‌ها دارد. این ترکیبات، به‌سادگی وارد سیستم تنفسی و جریان خون شده و در بلندمدت زمینه‌ساز بیماری‌های مزمن ریوی، سرطان و مشکلات قلبی-عروقی می‌شوند.

مریوان، شهری با ظرفیت‌های بی‌نظیر طبیعی همچون دریاچه زریبار و جنگل‌های سرسبز اطراف، سالانه میزبان هزاران گردشگر  است. پرسش اینجاست که چه تصویری از این شهر در ذهن گردشگرانی نقش می‌بندد که در بدو ورود با دود ناشی از سوختن زباله و بوی تعفن مواجه می‌شوند؟ تردیدی نیست که تداوم چنین شرایطی، به وجهه شهر و جایگاه گردشگری آن آسیب جدی وارد می‌کند.

کشورهای پیشرفته سال‌هاست با اتخاذ رویکردهایی نوین همچون تفکیک زباله از مبدأ، بازیافت مواد قابل استفاده، تولید کمپوست از پسماندهای تر و دفن بهداشتی زباله‌ها، توانسته‌اند تهدید پسماند را به فرصت بدل کنند.

سایت دفع پسماند مریوان در منطقه گاران با هدف کاهش فشارهای زیست‌محیطی و پاسخ به اعتراضات مردمی نسبت به وضعیت نابسامان محل قبلی احداث شد. اما پس از گذشت بیش از هفت سال از آغاز فعالیت آن، به‌جای حل مشکل، خود به کانونی از آلودگی بدل شده است. روزانه بیش از ۲۰۰ تن زباله بدون رعایت هیچ‌گونه استاندارد بهداشتی و زیست‌محیطی در این مکان تخلیه و انباشته می‌شود. نبود حصارکشی مناسب، ورود آزادانه حیوانات وحشی و سگ‌های ولگرد را تسهیل کرده و اکوسیستم منطقه را در معرض تهدیدات جدی قرار داده است. از سوی دیگر، شیرابه‌های سمی زباله‌ها، بدون هیچ‌گونه مانع و فرآیند تصفیه، مستقیماً به رودخانه گاران و منابع آبی اطراف راه می‌یابند و پیامدهای نگران‌کننده‌ای برای خاک، آب شرب، کشاورزی و سلامت عمومی مردم منطقه به همراه دارند.

انباشت زباله‌ها در ورودی شهر، به‌ویژه در نزدیکی پل تاریخی گاران، تصویری ناخوشایند از این شهر به نمایش می‌گذارد و جاده سنندج-مریوان که می‌توانست مسیر خوشامدگویی به مسافران و گردشگران باشد، اکنون به نشانه‌ای از ضعف مدیریت شهری و شورای شهر بدل گشته است. با وجود برگزاری جلسات متعدد مدیریت بحران در فرمانداری و هشدارهای پی‌درپی فعالان محیط‌زیست، تاکنون اقدام مؤثر و پایدار برای حل این معضل صورت نگرفته است. اعتراضات مردمی و دغدغه‌های کنشگران محیط‌زیست همچنان بی‌پاسخ مانده است.

برای برون‌رفت از این وضعیت، مجموعه‌ای از اقدامات عاجل و ساختاری ضروری است. نخستین گام، احداث زیرساخت‌های استاندارد مدیریت پسماند با درنظرگرفتن آینده ۲۰ تا ۳۰ ساله شهر است، نه راهکارهای کوتاه‌مدت و مقطعی که تنها به انتقال مشکل از نقطه‌ای به نقطه دیگر منجر می‌شوند. مدیریت صحیح شیرابه‌ها، ایجاد دیوار حائل و حصارکشی پیرامون سایت، توسعه سیستم تفکیک و بازیافت و آموزش و آگاهی‌بخشی به مردم و حتی مسئولان از ضرورت‌های فوری است. لازم است نظارت جدی و بی‌وقفه‌ای بر عملکرد شهرداری و شورای شهر اعمال شود تا از تکرار چنین معضلاتی جلوگیری گردد.

مدیریت شهری و شورای شهر باید با شفافیت و صداقت به پرسش‌های شهروندان پاسخ دهند: چرا تاکنون زیرساخت اصولی برای مدیریت پسماند فراهم نشده است؟ چه تضمینی وجود دارد که چنین فاجعه‌هایی در آینده تکرار نشود؟

معضل پسماند در مریوان، نتیجه  بی‌توجهی و نادیده گرفتن اصول مدیریت شهری در سایه اختلافات و کشمکش‌های میان شورا و شهرداری است. پرسش اساسی اینجاست که تأسیس یک سایت مناسب دفع و مدیریت پسماند تا چه اندازه زمان‌بر است و چرا تاکنون اقدامی جدی و اثربخش در این زمینه صورت نگرفته است؟

در حالی که شهرداران مریوان از مفهوم توسعه و عمران شهری، تنها به آسفالت و سیاه کردن کوچه‌ها و خیابان‌ها بسنده کرده‌اند، انتظار می‌رفت شورای شهر به جای درگیری‌ و تنش‌های داخلی، مسئله حیاتی و سرنوشت‌ساز پسماند را به سرانجام برساند و برای سلامت و رفاه شهروندان چاره‌اندیشی کند.