گزارش ویژه: منطقه سیروان، هورامان سنندج
بررسی کارشناسی فرصت‌ها و تهدیدهای آبگیری سد ژاوه
در بازدید میدانی مورخ ۱۶ خرداد ۱۴۰۵ با حضور جمعی از فعالان فرهنگی، اجتماعی، مدنی، زیست‌محیطی و کارآفرینی، طی نشستی با بخشدار سیروان، وضعیت منطقه مورد بررسی و ارزیابی قرار گرفت.
مقدمه: این گزارش با رویکردی راهبردی، به بررسی محورهای حیاتی توسعه پایدار در منطقه سیروان و سواحل سد ژاوه می‌پردازد. مهم‌ترین موضوعات مورد توجه عبارت‌اند از: ارتقای امنیت و ایمنی سواحل سد، مدیریت بحران‌های زیست‌محیطی، تقویت سرمایه اجتماعی، توسعه کارآفرینی و سامان‌دهی صنعت گردشگری از طریق تعامل سازنده میان مردم و دستگاه‌های اجرایی.وضعیت موجود
منطقه هورامانِ سنندج (ژاورود شرقی) از توابع بخش سیروان، یکی از قطب‌های مهم باغداری و زنبورداری استان کردستان به شمار می‌رود. تنوع محصولات کشاورزی این منطقه شامل گیلاس، توت‌فرنگی، گردو، انگور سیاه، آلبالو، سیب، انجیر، زردآلو، گوجه‌سبز، آلوچه، شلیل، هلو، بِه، خرمالو، فندق، انار و سایر محصولات باغی است.
بر اساس آمارهای موجود، حدود ۴۰ درصد از ساکنان منطقه به‌صورت فصلی، در فصل‌های بهار و تابستان، در روستاها و باغ‌های خود سکونت داشته و با آغاز فصل سرما به شهر سنندج بازمی‌گردند.
در بازدید میدانی مورخ ۱۶ خرداد ۱۴۰۵ که با حضور جمعی از فعالان فرهنگی، اجتماعی، مدنی، زیست‌محیطی و کارآفرینی، از جمله سرکار خانم دکتر غفاری، جناب آقای احسن رضایی و دکتر یوسف خانی انجام شد، طی نشستی دو ساعته با بخشدار سیروان، جناب آقای یاسینی، وضعیت منطقه مورد بررسی و ارزیابی قرار گرفت.جمع‌بندی دیدگاه حاضران بر این بود که سازمان‌های مردم‌نهاد سنندج باید نقش فعال‌تر و مؤثرتری در منطقه ایفا کنند و از طریق مطالبه‌گری مسئولانه از بخشداری و سایر دستگاه‌های اجرایی، روند رفع مشکلات را تسریع بخشند. با توجه به آغاز آبگیری سد، مسائل مرتبط با کیفیت آب و نیز حضور بی‌ضابطه گردشگران، ضروری است زیرساخت‌های مورد نیاز در کوتاه‌ترین زمان ممکن فراهم شود تا فرصت توسعه به مخاطراتی برای جان، مال، امنیت عمومی و محیط‌زیست منطقه تبدیل نشود.
در همین راستا، نمایندگان نهادهای مدنی، طرح «مدیریت مشارکتی سواحل سد ژاوه» را بر پایه تقسیم‌بندی جغرافیایی و با محوریت دهیاران، شوراهای اسلامی و معتمدان محلی پیشنهاد کردند. نقطه عطف این نشست، رونمایی از «برنامه راهبردی توسعه بخش سیروان و سد ژاوه» بود که توسط دکتر یوسف خانی تدوین و برای اجرا به بخشداری سیروان تقدیم شد.
محورهای برنامه راهبردی
این سند با هدف سامان‌دهی ظرفیت‌های محلی، ایجاد اشتغال پایدار، ارتقای نشاط اجتماعی و بهره‌گیری هدفمند از ظرفیت‌ها و بودجه دهیاری‌ها، بر محورهای زیر استوار است:
۱. توسعه زیرساخت‌های رفاهی و خدمات عمومی
- تسطیح، بهسازی و ایمن‌سازی مسیرها و جاده‌های دسترسی؛
- احداث پارکینگ در نقاط پرتردد؛
- تجهیز و توسعه سرویس‌های بهداشتی عمومی در سواحل سد؛
- هدایت اصولی آب چشمه‌ها و سامان‌دهی مسیرهای آبی؛
- نصب مخازن جمع‌آوری پسماند و تقویت نظام نظافت عمومی؛
- ارتقای بهداشت محیط و پیشگیری از آلودگی‌های زیست‌محیطی.
۲. توسعه گردشگری پایدار و اقتصاد محلی
- احداث نشیمن‌گاه‌های استاندارد با رعایت ملاحظات زیست‌محیطی؛
- ایجاد غرفه‌های عرضه محصولات کشاورزی و صنایع‌دستی بومی؛
- تکمیل زنجیره ارزش اقتصاد محلی از طریق پیوند گردشگری با تولیدات روستایی؛
- طراحی و اجرای الگوی «گردشگری مسئولانه» به‌منظور پیشگیری از آسیب‌های فرهنگی و اجتماعی؛
- توانمندسازی و ایجاد فرصت‌های شغلی برای جوانان و فعالان بومی در حوزه خدمات گردشگری.
۳. مطالبه‌گری از نهادهای دولتی
نمایندگان جامعه مدنی خواستار پیگیری موارد زیر از سوی دستگاه‌های اجرایی شدند:
- استقرار پایگاه اورژانس جاده‌ای و آتش‌نشانی متناسب با نیاز منطقه؛
- راه‌اندازی ایستگاه قایقرانی و امداد و نجات آبی؛
- تعریض شانه‌های خاکی جاده و نصب فنس و گاردریل در نقاط حادثه‌خیز سواحل سد؛
- برگزاری دوره‌های تخصصی کارآفرینی، بازاریابی و مدیریت کسب‌وکارهای محلی؛
- توجه ویژه به توانمندسازی و اشتغال‌زایی زنان و دختران منطقه.
توانمندسازی انسانی و توسعه آموزش
بخشدار سیروان با استقبال از رویکرد تعاملی و مسئولانه سازمان‌های مردم‌نهاد، بر ضرورت تداوم گفت‌وگوهای میدانی و برگزاری منظم نشست‌ها با حضور اصحاب رسانه تأکید کرد. بر این اساس، مقرر شد این جلسات به‌صورت دوره‌ای (ماهانه یا دو ماه یک‌بار) به‌منظور شفاف‌سازی روند پیگیری مطالبات و ارزیابی اقدامات انجام‌شده برگزار شود.
همچنین پیشنهاد شد دوره‌های آموزشی تخصصی و کاربردی با بهره‌گیری از استادان مجرب و مشارکت فعال مردم منطقه، در محورهای زیر تدوین و اجرا شود:
- مدیریت و برنامه‌ریزی محلی؛
- کارآفرینی و توسعه کسب‌وکار؛
- مشاغل خانگی و زنجیره ارزش روستایی؛
- مشاغل دیجیتال و فرصت‌های اقتصاد نوین؛
- بازاریابی، فروش و برندسازی محصولات بومی.
هدف از اجرای این برنامه‌ها، توانمندسازی جوانان و بانوان، ارتقای سرمایه انسانی، کاهش نرخ بیکاری و ایجاد درآمدهای پایدار است.در پایان این بخش، حاضران ضمن قدردانی از مجموعه راهداری و سایر دستگاه‌های ذی‌ربط به‌دلیل نصب تابلوهای هشداردهنده و علائم ایمنی، خواستار تداوم و تکمیل این اقدامات شدند.
اصلاح زیرساخت‌های عمرانی و ایمنی
به‌منظور ارتقای شاخص‌های عمرانی و افزایش ضریب ایمنی، موارد زیر به‌عنوان اولویت‌های اجرایی مطرح شد:
۱. اصلاح «سه‌راهی سو» (کیلومتر ۱۵ جاده سنندج–کامیاران) از طریق انجام مطالعات کارشناسی و اجرای راهکارهای ترافیکی، از جمله احداث زیرگذر یا روگذر، نصب علائم هشداردهنده، تبلیغات محیطی ایمنی‌محور و تعریض شانه‌های خاکی مسیرهای منتهی به سواحل سد.
۲. بهره‌گیری از نتایج بازدیدهای میدانی برای شناسایی دقیق چالش‌ها و کانون‌های بحرانی زیست‌محیطی و ایمنی و تخصیص بهینه منابع.
۳. برنامه‌ریزی برای سامان‌دهی و هدایت اصولی فاضلاب روستاهای ساحلی به‌منظور جلوگیری از ورود آلاینده‌ها به مخزن سد.
۴. حذف نقاط حادثه‌خیز و اصلاح قوس‌های پرخطر در مسیر دسترسی به سد، از سه‌راهی جاده اصلی تا انتهای مسیر.
راهبرد جامع امنیت و پیشگیری (پیوست امنیتی ـ توسعه‌ای)
با توجه به اینکه امنیت، زیربنای توسعه پایدار است، راهکارهای زیر در قالب پیوست امنیتی ـ توسعه‌ای پیشنهاد می‌شود:
۱. پایش هوشمند: نصب دوربین‌های نظارتی و سامانه‌های هشدار در مناطق حساس و حادثه‌خیز.
۲. حفاظت فیزیکی: افزایش روشنایی در مسیرهای گردشگری، جاده‌ها و معابر روستایی به‌منظور کاهش زمینه‌های وقوع جرم و حوادث.
۳. مشارکت مردمی: تشکیل گروه‌های همیار امنیت و اجرای برنامه‌های آموزش عمومی برای هم‌افزایی با نهادهای انتظامی و امدادی.
۴. مدیریت دسترسی: سامان‌دهی ورودی‌های کانون‌های گردشگری و سواحل سد با رویکردی کنترلی و خدمات‌محور.
۵. واکنش سریع: تقویت همکاری میان دستگاه‌های اجرایی برای مدیریت بحران، پیشگیری از حوادثی نظیر غرق‌شدگی، آتش‌سوزی و تصادفات و نیز حفاظت از محیط‌زیست.
فرصتی که نباید به تهدید تبدیل شود
در ادبیات مدیریت استراتژیک آمده است: «بزرگ‌ترین خطر در دوران آشفتگی، خود آشفتگی نیست؛ بلکه تصمیم‌گیری با منطق گذشته است.»
آبگیری سد ژاوه، دستاوردی ارزشمند و فرصتی تاریخی برای توسعه متوازن و عادلانه منطقه ژاورود و هورامان محسوب می‌شود؛ اما این فرصت، مخاطرات و مسئولیت‌های جدیدی را نیز به همراه دارد که بی‌توجهی به آن‌ها می‌تواند پیامدهای جبران‌ناپذیری در پی داشته باشد.
این نشست می‌تواند سرآغاز فصلی نوین در خدمت‌رسانی بی‌منت، توسعه دانش‌بنیان و هم‌افزایی نهادی باشد. پیام این سند روشن است: اگر با رویکردی علمی، آینده‌نگر و مبتنی بر مشارکت اجتماعی عمل نکنیم، این فرصت بزرگ به تهدیدی برای محیط‌زیست، امنیت عمومی و معیشت مردم تبدیل خواهد شد.
این نقشه راه، تجلی تعهد جمعی ما برای نهادینه‌سازی فرهنگ ایمنی، توسعه سرمایه اجتماعی، گسترش مشارکت مردمی و تحکیم امنیت پایدار در منطقه است.
در پایان، لازم می‌دانم از برادران گرامی جناب آقای فرهاد پالاش، جناب آقای حبیب‌الله قادری و سایر همکاران گرامی ایشان، به‌دلیل همکاری صمیمانه با نمایندگان سازمان‌های مردم‌نهاد و تلاش‌های ارزشمند فرهنگی و اجتماعی در منطقه، صمیمانه تقدیر و تشکر نمایم.
تهیه و تنظیم: دکتر یوسف خانی - مشاور استراتژیک
آدرس کوتاه خبر: