در مریوان جان گرفت و در سنندج، پیشتاز شد

این روزها عطر دل‌انگیز توت‌فرنگی در هوای کوچه باغ‌های سرسبز کردستان پیچیده است و هر روستا در اطراف سنندج و مریوان که می روز باغدارران سخت مشغول کاراند. هزاران دستِ زحمتکش، حاصل ماه‌ها تلاش خود را با عشق از دل خاک بیرون می‌کشند تا این گوهر سرخ، سفره‌های مردم را رنگین کند. توت‌فرنگی کردستان، امروز تنها یک محصول کشاورزی نیست، بلکه شریان حیاتی معیشت و افتخار هزاران بهره‌بردار این استان است؛ روایتی از شکوفایی و خودکفایی که با تکیه بر دانش بومی و ارقام متنوع، هر ساله در این دیار رقم می‌خورد.

استان کردستان، امروز مترادف با نام توت‌فرنگی شناخته می‌شود؛ محصولی که کمتر از نیم قرن پیش، نامش نیز برای بسیاری ناآشنا بود. نقل است که نخستین بوته‌های توت‌فرنگی، حدود 60 سال پیش، توسط مرحوم شیخ عثمان نقشبندی از فرانسه به کردستان آورده شد و ابتدا صرفاً به عنوان میوه‌ای زینتی در روستای محمودآباد مریوان کشت شد. اما به تدریج، با راهنمایی‌های ایشان و به دلیل سازگاری اقلیمی، استقبال کشاورزان و باغداران، کشت و کار این میوه خوش‌طعم در روستاهای حومه مریوان و محورهای سنندج-مریوان و کامیاران-سنندج توسعه یافت. در آن دوران، مصرف توت‌فرنگی بیشتر محدود به اعیان و اشراف بود، اما امروز کردستان به قطب بی‌بدیل توت‌فرنگی کشور تبدیل شده است.

بر اساس تازه ترین آمار، استان کردستان با اختصاص ۴,۴۵۰ هکتار از اراضی خود به کشت توت‌فرنگی در فضای باز، سالانه بیش از ۷۰ هزار تن محصول تولید می‌کند که این میزان، معادل ۶۵ درصد از کل تولید توت‌فرنگی کشور است. این استان به دلیل کیفیت و حجم تولید، جایگاه نخست را در کشور به خود اختصاص داده است.

علاوه بر کشت در فضای باز، تولید توت‌فرنگی در محیط‌های گلخانه‌ای نیز رو به رشد است. در حال حاضر، در سطح ۹۳,۵۰۰ مترمربع گلخانه، سالانه ۸۶۸ تن توت‌فرنگی در استان تولید می‌شود که نشان‌دهنده توسعه فناوری و رویکرد نوین در کشاورزی منطقه است.

توزیع جغرافیایی کشت این محصول در استان کردستان، شهرستان سنندج را با ۲,۵۰۰ هکتار سطح زیر کشت و تولید بیش از ۴۰ هزار تن محصول، به عنوان اصلی‌ترین قطب تولید توت‌فرنگی استان معرفی می‌کند که ۶۰ درصد کل تولید استان را به خود اختصاص داده است. پس از سنندج، شهرستان‌های مریوان، کامیاران و سروآباد در رتبه‌های بعدی تولید قرار دارند. مریوان، به عنوان مهد اولیه کشت توت‌فرنگی در این استان، همچنان نقشی مهم در تولید و توسعه این محصول ایفا می‌کند.

اگرچه تنوع ارقام مورد استفاده در مزارع کردستان، از جمله پاروس، سن‌اندریاس، منتری، سابرینا، فورجینا، کویین‌الیزا، سلوا و کاماروسا، از نظر اقتصادی برای باغداران سودمند است، اما این ارقام اصلاح شده، طعم و مزه توت‌فرنگی‌های چند سال پیش را ندارند. رقم «پاروس» بیشترین سطح زیر کشت را به خود اختصاص داده است؛ این رقم به دلیل مقاومت بالا در برابر حمل و نقل، گرما و دیرتر فاسد شدن، مورد توجه کشاورزان قرار گرفته است، هرچند که درشت و کم‌طعم است. گونه‌های اولیه توت‌فرنگی، ریزتر، خوشمزه‌تر و دارای عطر و طعم غنی‌تری بودند، اما به دلیل حساسیت به فساد زودهنگام، مقاومت کمتر در برابر گرما و فشار، از استقبال کشاورزان دور ماندند.

متوسط عملکرد در استان ۱۷ تن در هکتار است، اما در برخی مزارع پیشرو، این میزان تا ۴۰ تن در هکتار نیز گزارش شده است. دوره برداشت توت‌فرنگی به طور معمول ۴۵ روز است که از اواخر اردیبهشت آغاز و تا اواسط تیرماه ادامه می‌یابد. البته، تغییرات دمایی می‌تواند زمان آغاز و پایان برداشت را تحت تاثیر قرار دهد؛ به طوری که در سال جاری، این بازه زمانی از دهم خرداد تا اواخر تیرماه بوده است.

امروزه براساس گفته مقامات محلی، صنعت توت‌فرنگی در کردستان، بستر اشتغال ۱۳,۵۵۰ خانوار با مجموع ۱۷,۱۰۰ بهره‌بردار مستقیم را فراهم کرده است و نقشی بسزا در معیشت و اقتصاد روستایی منطقه ایفا می‌کند. این صنعت، ستون فقرات اقتصادی بسیاری از خانواده‌ها در مناطق روستایی استان به شمار می‌رود.

این در حالی است که سازمان جهاد کشاورزی کردستان، با هدف بهبود کیفیت و پایدارسازی تولید، راه‌اندازی باغ مادری توت‌فرنگی در شهرستان سنندج را در دستور کار قرار داده است. این اقدام، با ارائه الگوی کشت مناسب، دستیابی به ارقام والد، اطمینان از خلوص ژنوتیپ و جلوگیری از اختلاط ارقام در مزارع استان را تضمین خواهد کرد.

از سوی دیگر خبر ورود دولت به موضوع ساخت شهرک «صنایع تبدیلی کشاورزی» در کردستان، که سال گذشته توسط پیمان اسکندری معاون وزیر و مدیرعامل شرکت شهرک‌های کشاورزی کشور  مطرح شد می‌تواند بارقه‌ای از امید برای کشاورزان و جوانان این استان باشد. این طرح در جریان دیدار آرش لهونی استاندار کردستان با پیمان اسکندری معاون وزیر و مدیرعامل شرکت شهرک‌های کشاورزی کشور در دستور کار قرار گرفت و بناست به‌عنوان اولویت مهم دولت در این منطقه پیگیری شود.

ساخت شهرک صنایع تبدیلی کشاورزی در کردستان را می‌توان یک وعده راهبردی دولت دانست که اگر با جدیت دنبال شود، می‌تواند به رونق تولید، افزایش درآمد کشاورزان، توسعه صادرات و ایجاد اشتغال به ویژه در بخش تولید توت فرنکی منجر شود. 

در این میان وجود دکتر اسکندری که خود زاده کردستان است و چند سالی ریاست جهاد کشاورزی کردستان را بر عهده داشت و بر استعدادهای بالقوه کشاورزی کردستان اشراف کامل دارد امید به تسریع در ایجاد این طرح را افزایش داده است.

کارشناسان معتقدند که تمرکز بر دانش‌بنیان کردن کشت، مدیریت بهینه منابع آبی و توسعه تکنولوژی‌های گلخانه‌ای، می‌تواند علاوه بر تثبیت رتبه نخست کردستان در تولید توت‌فرنگی، بهره‌وری را در واحد سطح افزایش داده و زنجیره ارزش این محصول را از مرحله تولید تا صادرات تکمیل نماید و فصل جدیدی از رونق و شکوفایی را برای این میوه ارزشمند در این استان رقم بزند.