سازمان بازرسی را بشناسیم/ پرهام ستایش دانشجوی دکتری مدیریت دولتی

روژان: سازمان بازرسی کل کشور یکی از نهادهای کلیدی در نظام اداری جمهوری اسلامی ایران است که وظیفه‌ی اصلی آن صیانت از سلامت اداری، پیشگیری از تخلف و فساد، و نظارت بر اجرای صحیح قوانین در دستگاه‌های دولتی است.
این سازمان بر پایه‌ی اصل ۱۷۴ قانون اساسی شکل گرفته و از سال ۱۳۶۰ به‌صورت رسمی فعالیت خود را آغاز کرده است.
️در ابتدای تشکیل، هدف اصلی از تأسیس این سازمان ایجاد چشمی بیدار در ساختار اداری کشور بود تا روند اجرای قوانین و مقررات را از نزدیک رصد کند و مانع از انحراف دستگاه‌ها از مسیر قانون شود. با گذشت بیش از چهار دهه، سازمان بازرسی به عنوان بازوی نظارتی قوه قضاییه، یکی از مؤثرترین نهادهای کنترلی کشور به شمار می‌رود.
دامنه‌ی مأموریت این سازمان بسیار گسترده است. از وزارتخانه‌ها، شرکت‌های دولتی، استانداری‌ها و شهرداری‌ها گرفته تا نهادهای عمومی غیردولتی که از بودجه عمومی استفاده می‌کنند، همگی زیر چتر نظارت سازمان بازرسی قرار دارند. در سال‌های اخیر، این سازمان علاوه بر نظارت سنتی، در حوزه‌های فساد مالی، تخلفات استخدامی، تضاد منافع، و سوء‌استفاده از موقعیت اداری نیز ورود کرده است.
️بر اساس قانون، سازمان بازرسی حق دارد به تمام اسناد، قراردادها و مکاتبات اداری دستگاه‌های مشمول دسترسی داشته باشد. بازرسان این سازمان با حکم رسمی می‌توانند در ادارات حضور یابند، از مدیران و مسئولان توضیح بخواهند و در صورت مشاهده‌ی هرگونه انحراف یا سوءمدیریت، گزارش‌های لازم را برای پیگیری قضایی و اصلاحی ارائه دهند.
️در سال‌های گذشته، گزارش‌های متعددی از سوی این سازمان منجر به کشف تخلفات کلان مالی، اصلاح فرایندهای ناکارآمد، و بازگرداندن حقوق عمومی به بیت‌المال شده است. همین نقش اصلاح‌گرانه باعث شده تا مردم، رسانه‌ها و حتی مدیران دولتی نگاه ویژه‌ای به عملکرد این نهاد داشته باشند.
️با این حال، بخش قابل‌توجهی از جامعه هنوز آشنایی دقیقی با وظایف و اختیارات سازمان بازرسی ندارد. اطلاع‌رسانی و شفاف‌سازی درباره کارکرد این نهاد، می‌تواند گامی مؤثر در جهت تقویت فرهنگ پاسخگویی، مطالبه‌گری عمومی، و اعتماد اجتماعی باشد.
️در نهایت، سازمان بازرسی کل کشور را می‌توان دیده‌بان قانون، حامی عدالت و پاسدار اعتماد عمومی دانست. نهادی که با تکیه بر تخصص، صداقت و استقلال خود، می‌کوشد در کنار سایر ارکان نظام، سلامت اداری و مالی کشور را تضمین کند و زمینه‌ساز حکمرانی شفاف، پاسخگو و مردمی باشد. استمرار و تقویت این مسیر، نه‌تنها تضمین‌کننده‌ی اجرای قانون است، بلکه نشانه‌ای از بلوغ نظام اداری و پویایی اجتماعی در ایران امروز به‌شمار می‌آید.
️روز تأسیس سازمان بازرسی، فرصتی است برای بازاندیشی در اهمیت نظارت قانونی و ضرورت تقویت جایگاه نهادی آن در ساختار اداری کشور. حکمرانی سالم بدون نظارت مستمر ممکن نیست، و این سازمان در واقع پایه‌ی اعتماد عمومی به نظام اداری و شفافیت عملکرد مدیران به شمار می‌آید.