بهره‌برداری پایدار از منابع طبیعی هنگامی که درراستای آمایش سرزمین بوده و براساس مطالعات انجام شود حفاظت از منابع طبیعی با اقتصاد خانوار بهره بردار، گره می‌خورد و موضوع از یک مفهوم کلیشه‌ای خارج شده و به بخشی از اقتصاد و آیندەی یک بهره بردار محلی تبدیل می‌شود.
سال‌هاست که درمنابع طبیعی فعالیت می‌کنم و بارها در روستاها، وعرصه‌های طبیعی استان با مردم، انجمن‌های مردم نهاد، فعالان منابع طبیعی و اصحاب رسانه هم‌کلام شده‌ام.برخی از این دیدارها شاید در ظاهر، صرفاً یک کلاس آموزشی یا یک بازدیدساده به نظر برسند، اما برای من تجربیات زیادی به همراه داشته است. یکی ازاین خاطرات به روستای کرفتو در شهرستان دیواندره باز می‌گردد. پدری را دیدم که سال‌ها پیش، همسر و فرزندانش را درجریان یک سیلاب از دست داده بود. برای او سیلاب تنها یک پدیده طبیعی نبود؛ بلکه زخمی تازه و دردآور بود که شبانه روز با آن زندگی می‌کرد.
اداره کل منابع طبیعی و آبخیزداری استان کردستان در راستای وظایف سازمانی، باتوجه به شرایط جغرافیایی منطقه و براساس مطالعات انجام شده و نیاز مردم منطقه، در آن محدوده اقدام به اجرای سازه‌های متنوع آبخیزداری کرد؛ از اجرای پروژه‌های توسعه و غنی‌سازی پوشش گیاهی تا سازه‌های سنگی گابیونی، سنگی ملاتی.
چند سال بعداز اجرای پروژه‌ها به همراه همکاران برای بازدید به آن منطقه رفتم، درکنار سازەی جدید با آن پیرمرد دیدار کردم با چشمان اشک آلود و با بغض گفت: زمان زیادی از حادثه گذشته سیلاب آمد و خانواده‌اش را خودش برد ولی دیگه نمی‌ترسیم.امیدواری این پدر، دیدگاه من در حوزه منابع طبیعی را متحول کرد. نشان داد فعالیت های منابع طبیعی یک پروژه یا ساخت یک سازه نیست، میتواند مستقیم زندگی مردمی را که سال‌ها با پیامدهای تخریب سرزمین، سیلاب وفرسایش خاک روبرو بودند، تحت تاثیر مستقیم قرار دهد.
قابل توجه است که احداث سازه‌های مکانیکی آبخیزداری؛ بعد از اقدامات آموزشی و فرهنگ‌سازی و آگاهی‌بخشی، فعالیت‌های حفاظتی مانند کاداستر صدور اسناد دولتی، اجرای پروژه‌های بیولوژیک در مراتع و جنگل‌ها مانند کپه‌کاری و بذرپاشی، توسعه و غنی سازی جنگل‌ها و درختکاری؛ آخرین مداخله در طبیعت در راستای اهداف عالی سازمان منابع طبیعی وآبخیزداری حفظ، احیاء، اصلاح، توسعه و بهره‌برداری از منابع طبیعی است. اما وقتی این اقدامات احساس امنیت در جامعه محلی را به‌وجود می‌آورد؛ یعنی انجام یک فعالیت عادی حفاظتی به یک نیازانسانی، اجتماعی تبدیل شده است.
برخی مواقع یک صحبت ساده، نگاه بهره برداران را به نحوەی حفاظت از طبیعت اطرافش تغییر می‌دهد. یعنی مشارکت مردم، همیشه با حوادث و ترس آغاز نمی‌شود.
در روستای کیله‌شینِ بانه، دریکی از کلاس‌های آموزشی در باره کپه‌کاری در مراتع، با پیرمردی برخوردکردم که با دقت تمام مطالب را دنبال می‌کرد. او پس از پایان کلاس، با لهجه شیرین کردی از ارزش گَوَن، ریواس و آویشن و ضرورت حفظ پوشش گیاهی منطقه برای آیندگان صحبت کرد.
جملات پیرمرد به بیان کوردی نشان می‌داد که آموزش زمانی اثرگذارتر است که خود بهره‌داران در مورد حفاظت از منابع طبیعی سرزمینشان صحبت کنند.
جوامع محلی وبهره برداران درروستاهای ما سال‌هاست که با چشمه، کوهستان و رودهای و دره‌ها زندگی کرده‌اند و تغییرات طبیعت را بسیار زودتر از گزارش‌های رسمی و دستورالعمل های سازمانی حس می‌کنند.
به این دلیل آموزش نباید حول یک انتقال اطلاعاتِ یک‌طرفه ازکارشناس به مردم باشد؛ بلکه باید گفت‌وگویی باشد میان دانش تخصصی و تجربه محلی به زبان همان مردم در راستای رفع نیاز همان مردم.
در روستای سالیانِ توابع بخش کلاترزان شهرستان سنندج تجربه ای جدید را دیدم.
یکی از اعضای شورای اسلامی روستا که از طریق بازدیدها با اهمیت سازه‌های آبخیزداری آشنا شده بود، خودش به اداره کل آمد و گفت که او و اهالی روستا آمادگی دارندباهزینه خودشان برای اجرای یک سازه اقدام کنند. این یعنی پروژه ای زیبا و موثر با همت جامعه محلی روییده است.
همکاران اداره کل منابع طبیعی و آبخیزداری نیز در نقش مشاور و ناظرفنی، در کنار جوامع محلی ایستادند تا این طرح به ثمر برسد و در نهایت، همان بهره برداران از آب ذخیره‌شده پشت سد در چندسال خشکسالی گذشته برای تامین آب مزارع خود استفاده کردند.
بهره‌برداری پایدار از منابع طبیعی هنگامی که درراستای آمایش سرزمین بوده و براساس مطالعات انجام شود حفاظت از منابع طبیعی با اقتصاد خانوار بهره بردار، گره می‌خورد و موضوع از یک مفهوم کلیشه‌ای خارج شده و به بخشی از اقتصاد و آیندەی یک بهره بردار محلی تبدیل می‌شود.
خانواده‌ای محلی در روستای توکلانِ شهرستان دیواندره، در دامنه‌های کوهستان چهل‌چشمه با درک این موضوع، درمحل سرچشمه رودخانه اقدام به احداث سازه‌ای آبخیزداری کردند و آب ذخیره‌شده را برای پرورش ماهی قزل‌آلای سردآبی انتقال دادند.
این نشان می‌دهد وقتی حفاظت از منابع طبیعی بامعیشت پیوند می‌خورد، مردم طبیعت را نه فقط عرصه‌ای برای حفاظت، بلکه بخشی از اشتغال و اقتصاد و زیر بنای امید به آیندەی خودمی‌بینند.
پیمان فتاحی- کارشناس آموزش اداره کل منابع طبیعی و آبخیزداری استان کردستان
آدرس کوتاه خبر: