وێنەی کامڵبوون لەپێش ژیانی ڕاستەقینە

گوناهێکی شاراوە هەیە، لە مێژووی مرۆڤایەتیدا نەنووسراوە، بەڵام لەگەڵ ئەوەشدا بە شێوەیەکی نەسڕاوە لە قووڵاییەکانیدا چەسپاوە؛ گوناهێک کە لەلایەن ئەو کەسانەی کە شتێکی نائاسایییان هەیە ئەنجامی دەدەن- جا بەهرە بێت، جوانی بێت، یان زیرەکی و ناوازەیی- کاتێک پێیان وایە ئەوەی پێیان دراوە کۆتایی ڕێگاکە نەک سەرەتای ڕێگاکە. وە ئەم گوناهە چەندە وردە، لەبەری متمانە بەخۆبوون، هەستکردن بە ماف، یان زەردەخەنەیەکی متمانەبەخۆبوون کە درک بەوە ناکات کە زەردەخەنەکردنە بەسەر کۆتاییدا.

گەورەترین هەڵە کە کەسێکی بەهرەمەند دەتوانێت بیکات ئەوەیە کە باوەڕی بەوە هەبێت کە هەموو شتێکی بەدەستهێناوە، لەکاتێکدا تەنانەت هەنگاوی یەکەمیشی نەناوە. ئەوان پێیان وایە ئەو ئیمتیازەی کە خاوەنیەتی بڕوانامەی تەواوبوونە نەک بەرپرسیارێتی دوو هێندە. وا خەیاڵ دەکەن کە ئەو لوتکەیەی لە دوورەوە چاویان پێیان کەوتووە ئێستا لە ژێر پێیانەوەیە، لە کاتێکدا هێشتا سەرکەوتنی سەخت و بای سارد و سڕی بەرزاییەکانی ژیانی ئاساییان ئەزموون نەکردووە.

ئەو گەنجەی کە بەرەو لوتکەی سەرکەوتنی پێشوەختە بەرز بووەتەوە، یان بەو شێوەیە باوەڕی وایە، بیرۆکەیەکی ناسک بەڵام مەترسیدار پەرەپێدەدات: ئەو بیرۆکەیەی کە ئەو ئەو شتە بێ بایەخیانەی تێپەڕاندووە کە ژیانی مرۆڤە ئاساییەکان پێناسە دەکەن. ئەو کاری ڕۆژانە وەک ڕۆتینێکی دووبارەبووەوە دەبینێت کە بە شایەنی خۆی نابینێت، هاوسەرگیریش وەک پەیوەندییەکی ئاسایی دەبینێت کە بۆ کەسێک کە گەیشتووەتە «پێگەی تایبەت» ناگونجێت. دەنگێکی بێهێز لە ناوەوەیدا دەچرپێنێت: من خۆم سەلماندووە، کەواتە بۆچی بگەڕێمەوە ناو ڕیزەکانی خەڵکی ئاسایی و هاوبەشی زەحمەت و ئارەقەی ئەوان بم؟

بەڵام ئەو شکست دەهێنێت لەوەی کە ئەو لوتکەیەی داگیری دەکات تەنها خاڵێکی کاتییە و ژیانی ڕاستەقینە کاتێک دەست پێدەکات کە دادەبەزێتە سەر زەوی و لەنێو ئەوانی دیکەدا دەڕوات، نەک کاتێک کە بە دووری بوەستێت و چاودێرییان بکات.

ئەم گەنجە لە ژێر وەهمێکی دوو جەمسەر دا دەژی؛ ئەو خەیاڵی ئەوە دەکات کە پێویستی کارکردنی تێپەڕاندووە، لە کاتێکدا هێشتا مانای بەرپرسیارێتی لە نانی ڕۆژانەی خۆی ئەزموون نەکردووە. خۆی لە سەرووی دامەزراوەی هاوسەرگیرییەوە خەیاڵ دەکات، لە کاتێکدا هێشتا نەیتوانیوە ناسکی دڵی بزانێت کاتێک پێویستی بە کەسێکە لە تاریکی شەودا دڵنەوایی بدات. تەنها لەچوارچێوەی وێنەی کامڵبوون دەژی نەک واقیعەکەی؛ باسی خێزان دەکات وەک ئەوەی چەمکێکی فەلسەفی بێت نەک سەرچاوەیەکی ڕۆژانەی سۆز و گەرمی و باسی کار دەکات وەک ئەوەی چالاکیەکی سادە بێت کە ئەو کەسانە ئەنجامی دەدەن کە پشکی خۆیان لە «تایبەتمەندی» بەدەست نەهێناوە.

کارەساتەکە لێرەدا نەک هەر لە خۆبەزلزانینەکەیدایە، بەڵکو لەو گۆشەگیرییەشدایە کە بەبێ ئەوەی بزانێت لە دەوری خۆیدا دروستی دەکات. کاتێک خۆی لە ژیان وەک مرۆڤەکانی تر بەخشی، لە نزیکبوونەوەشیان لێ بەخشی. بە سەرسامی ڕووکەش دەورە دەدرێت نەک هاوڕێیەتی ڕاستەقینە. گوێی لە چەپڵە لێدان دەبێت، بەڵام چرپەی ئامۆژگاری نابیستێت. وێنەی خۆی لە چاوی ئەوانی تردا دەبینێت، بەڵام خۆی لە ئاوێنەی ئازاردا نابینێت.

ڕەنگە دڕندەترین لایەنی ئەمە ئەوە بێت کە ئەم باوەڕە لە ترسێکی دانپێدانەنراوەوە لەدایک بووە. ترسی دابەزینی بۆ ئاستی «ئاسایی» هەیە، چونکە ئاسایی بەر تاقیکردنەوە و خۆلێدان و شکست دەکەوێت. ڕەنگە کارکردن سنوورەکانی ئاشکرا بکات، هاوسەرگیری لاوازییەکانی ئاشکرا بکات و بەرپرسیارێتی کەموکوڕیەکانی ئاشکرا بکات. بۆیە پێی باشە لە کایەی وەهمدا بمێنێتەوە، کە ئیمتیازات لە لێپرسینەوە بەخشراوە.

تەنانەت هێشتا دەستی پێ نەکردووە چونکە فێر نەبووە کە سەرەتای ڕاستەقینە داننان بە پێویستییە. بۆ ئەوەی بڵێت: سەرەڕای هەموو ئەو شتانەی کە خاوەنیم، هێشتا فێر دەبم. هێشتا پێویستم بە کارە بۆ گەشەکردن، هاوسەرگیری بۆ تێگەیشتن لە خۆم و هەڵە بۆ ئەوەی بزانم چی ڕاستە. سەرەتا لە بەرزبوونەوەدا نییە، بەڵکو لە دابەزینی سادەییە بۆ سەر زەوی

ئەزموون هاوشێوەی هەموو مرۆڤێکی دیکە.

وە ئەمڕۆ بە ڕاستگۆیییەکی پڕ لە ئازارەوە دەیڵێم: من وەک کەمئەندامێک کە پەنام بۆ جیاوازییەکەم برد، بۆ ماوەیەکی زۆر لەو وەهمەدا ژیام. پێم وابوو ئازارەکانم بەسە بۆ من، و ئەزموونی خۆم بێبەری کردم لەوەی لەو شوێنە دەستپێبکەم کە هەموو کەسێکی تر دەستی پێدەکات. خۆم قەناعەت پێکرد کە گەیشتوومەتە تێگەیشتنێکی قووڵ لە ژیان، لە کاتێکدا لە واقیعدا تەنیا ئەزموونی ژیانی سادەی خۆمم دواخست.

هەمان شت ڕوودەدات، بە شێوەیەکی وردتر و مەترسیدارتر، لەگەڵ کچێکدا کە بە جوانییەکی سەرنجڕاکێش و ڕوخسارێکی تایبەت نەخشاوە. لە سەرەتای ساڵانی گەنجێتی گوێی لە دەستخۆشی دەبێت وەک ئەوەی ڕاستی ڕەها بن: تۆ تایبەتیت، تۆ لەوانی تر جوانتریت، تۆ جیاوازیت.

لەگەڵ کەڵەکەبوونی ئەم وشانە، قەناعەتێکی بێدەنگ لەناو ئەودا ڕەگ داکوتێت کە گەیشتووەتە ئاستێک کە چیتر پێویستی بە هەوڵدانێکی زۆر نییە.

جوانی، کاتێک بە هەڵە لێی تێدەگەین، لە نیعمەتێکەوە دەگۆڕێت بۆ مادەی هۆشبەر. کچەکە هەست دەکات کە مێینەییەکەی تەنها بەسە بۆ کردنەوەی هەموو دەرگاکان، کە زەردەخەنەکەی دەتوانێت گەشتەکە کورت بکاتەوە. ئەو خەیاڵی ئەوە دەکات کە ژیان لەبەردەم وێنەی خۆیدا کڕنۆش دەکێشێت، بۆیە پێویست ناکات گەشە بە مێشکی خۆی بدات، نە ڕۆحی خۆی پاڵاوتە بکات، یان ئیرادەی بەهێز بکات. سەیری کچانی دیکە دەکات کە هەوڵدەدەن و وا گریمانە دەکات کە ئەوان ئەوە دەکەن چونکە ئەو جوانییەی پێی دراوە، بە کچانی هاوتەمەنی نەدراوە.

بەڵام جوانی وەک هەموو شتێکی ئەم دونیایە لە کاریگەرییەکەیدا زوو تێپەڕ دەبێت بەندە بە کاتەوە. جوانی ئافرەت ڕووناکییەکە سەرنج ڕادەکێشێت، بەڵام هەموو ڕووناکییەك گەرمی نابەخشێت. کاتێک کچێک تەنها پشت بەم ڕواڵەتە ڕووکەشانە دەبەستێت، ئەویش لە ژێر وەهمێکی هاوشێوەی ئەو گەنجە دەژی. ئەو خەیاڵی ئەوە دەکات کە گەیشتووەتە لوتکەی نایابی ژنانە، لە کاتێکدا گەشتەکەی بۆ قووڵایی ژنایەتی هێشتا دەستی پێنەکردووە.

مێینەبوون تەنیا پەیوەندی بە تایبەتمەندییە جەستەییەکانەوە نییە، بەڵکو پەیوەندی بە توانای پەروەردەکردن و پێگەیشتنی سۆزداری و تێگەیشتن و سەبر و زیرەکییەوە هەیە بۆ ئەوەی بزانێت کەی بێدەنگ بێت و کەی قسە بکات. بەڵام کچێک کە پێی وایە جوانییەکەی ئامانجی کۆتاییە، ڕەنگە هەوڵی بەدەستهێنانی ئەم ڕەهەندانە نەدات. بە وێنەکە ڕازییە و گەشەسەندنی ناوەوە پشتگوێ دەخات.

پاشان ئەو ڕۆژە دێت کە بۆی دەردەکەوێت کە سەرسامی دەوروبەری ڕووکەش بووە، ئەوانەی لێی نزیکبوونەتەوە بە ڕواڵەتەکەی دیل بوون نەک ڕۆحی. هەست بە بۆشایییەک دەکات کە ناتوانێت لە سەرچاوەکەی  تێبگات. خاوەنی ئاوێنەیەکە کە دەکرێت هەرکەسێك سەیری خۆی تیا بکات پاشان دوای شکانی یاخود پیسبوونی یان تەنانەت نەمانی مۆدێلی فڕێی بدات و بەدوای دانەیەکی دیکەوە بێت،درەنگیش بۆی دەردەکەوێت کە هەر لە سەرەتاوە نێچیرەکە خۆی بووە.

وە لێرەدا ڕاستییە توندەکە ئاشکرا دەبێت: هێشتا دەستی پێ نەکردووە. ئەو لە دەرەوەی ڕەنگدانەوەی خۆی لە چاوی کەسانی دیکەدا دەستی بە ناسینی خۆی نەکردووە. دەستی نەکردووە بە بنیاتنانی کارەکتەرێک کە کاتێک بریقەی گەنجی کاڵ دەبێتەوە یان کاتێک بارودۆخەکان دەگۆڕدرێن، چەقبەستوو نەوەستێت.

نایابی، لە جەوهەرەکەیدا، شوێنی مەبەست نییە بەڵکو بانگەوازێکە بۆ بەرپرسیارێتی زیاتر. تا بە یەکێکیان زیاتر بدرێت، زیاتر داوای لێدەکرێت هەست بە بەرپرسیاریەتی بکات. بەڵام سروشتی مرۆڤ مەیلی گۆڕینی دیارییەکان بۆ ئیمتیازات هەیە، و هەوڵەکان بە ماف بگۆڕێت.

ئەو کەسەی پێی وایە گەیشتووە بە شتێکی چەسپاو، واز لە جووڵە دەهێنێت. وە ئەو کەسەی کە دەوستێت هێواش هێواش دەشێوێت، تەنانەت ئەگەر بۆ کەسانی تریش چەسپاو دەرکەون. بەڵام ئەو کەسەی کە تێدەگات تەنانەت دەستی پێنەکردووە، لە حاڵەتی گەڕان، لە حاڵەتی گرژی داهێنەرانە، لە حاڵەتی برسێتی گەشەکردندا دەمێنێتەوە.

ڕەنگە ڕاستییە بە ئازارەکە ئەوە بێت کە گەورەترین سات لە ژیانی کەسێکی بەڕێزدا کاتێک نییە کە بەهرە یان جوانییەکەی خۆی بدۆزێتەوە، بەڵکو کاتێک بۆی دەردەکەوێت کە سەرەڕای هەموو شتێک هێشتا مرۆڤێکی ئاساییە و پێویستی بە کار و خۆشەویستی و شکست و فێربوون هەیە. کاتێک وەهمی کامڵبوون دەشکێت، ژیان دەست پێدەکات.

وە چەندە جوانە مرۆڤ بگاتە ساتێک کە بە خۆی دەڵێت: هەموو ئەو شتانەی کە پێم وابوو لوتکەیە، تەنیا ئاستێک بوو. وە هەموو ئەو شتانەی کە بە کۆتاییم زانی تەنها سەرەتایەک بوو کە هێشتا نەموێراوە بچمە ناویەوە.