جرایم و خطاهای پزشکی

در معالجات پزشکی، پزشک زمانی مسئولیت کیفری دارد که عمل یا فعل پزشکی انجام شده توسط وی همراه با سو نیت باشد مانند اینکه پزشکی عمدا بینی بیماری را نامناسب عمل کند تا با این سونیت که زیبای وی را خدشه‌دار کند یا عمدا طوری عمل کند که بیمار حس بویایی خود را از دست بدهد؛ در این موارد علاوه بر جبران مالی می‌تواند مجازاتی همچون زندان یا جزای نقدی برای پزشک در پی داشته باشد. در مواردی که پزشک در عمل ارتکابی خود فاقد سونیت باشد صرفا مسولیت مدنی و جبران خسارت  متوخه وی می‌باشد.

 پزشک یا کادر درمان در اعمال ارتکابی خویش تعهد به وسیله دارند یعنی صرفا فعالیت پزشکی خویش را مطابق آنچه قانون بیان نموده و آنچه آموزش دیده‌اند انجام می‌دهند و تعهد به نتیجه ندارد یعنی اگر عمل پزشکی یا معاینه، معالجه و تزریقات صورت گرفته توسط پزشک و ماما و پرستار به درستی و مطابق مقررات انجام داده باشند ولی نتیجه مناسبی حاصل نگردد مسولیتی برای کادر درمان ندارد.

در قوانین کیفری جرایم علیه تمامیت جسمانی انسان‌ها مجازات شدیدی در پی دآرد چرا که این نوع جرایم جزو مهمترین جرایم در قانون است به این دلیل که می تواند پیامدهای جبران‌ناپذیری برای افراد داشته باشد. قانون نیز در جرایم و خطاهای پزشکی پزشک و کادر درمان را مسئول فرض می‌کند مگر اینکه عدم تقصیر آنان به اثبات برسد. در بحث خطاهای پزشکی می‌توان به همان حالت‌های کلی تعیین‌کننده تقصیر یعنی بیاحتیاطی، بی ‌مبالاتی، عدم مهارت و عدم رعایت نظامات دولتی در فرض ایجاد مسولیت مدنی و کیفری برای کادر رجوع کرد.

با توجه به مفاد ماده 495 قانون مجازات اسلامی اگر پزشک، پرستار، ماما و به‌طور کلی کادر درمان مطابق نظامات قانونی اعمال پزشکی و معاینات را انجام دهند و سپس به بیمار صدمه وارد آید مسولیت کیفری و مدنی برای آنان ندارد حتی اگر قبل از آن برائت‌نامه یا رضایت‌نامه نیز از بیمار نگرفته باشند چرا که برائت‌نامه یا رضایت‌نامه صرفا مجوز شروع فرایند پزشکی بر روی بیمار است و به معنای تعهد به نتیجه برای کادر درمان ایجاد نمی‌کند.

مطابق ماده 145 قانون مجازات اسلامی تحقق جرائم غیرعمدی منوط به احراز تقصیر مرتکب می‌باشد. اما اگر کادر درمان یا پزشک خارج از چهارجوب نظامات قانونی عمل نمایند حتی اگر برائت نامه یا رضایت نامه اخذ کرده باشند باز دارای مسئولیت کیفری و مدنی حسب مورد می‌باشند چرا که اخذ برائت‌نامه و رضایت‌نامه از بیمار به معنی خروج از نظامات قانونی نمی‌باشد و به‌طور کلی بیمار جهت مداوا و درمان خود را از سر ناچاری به کادر درمان می‌سپارد و آنان نیز متعهد به رعایت استاندارهای حرفه پزشکی می‌باشند.

می‌توان گفت عدم رعایت استاندارد و مراقبت و مهارت متعارف توسط کادر درمان معیار مناسبی برای تشخیض تقصیر پزشکی است اگرچه در مرحله اول پزشک و کادر درمان دارای مسولیت بوده و مقصر محسوب می‌شوند ولی کادر درمان و پزشک نیز می‌توانند عدم تقصیر خود را ثابت کنند. 

نکته دیگر اینکه پزشک به‌صورت کامل و مطلق مسولیت ندارد مطابق تبصره 1 ماده 496 قانون مجازات اسلامی پرستاران را در مورد آسیب‌های وارده به بیمار به دلیل دستور اشتباه پزشک مسئول می‌داند.

خطاهای پزشکی منظور صرفا خطاهای سرزده از جانب پزشک نیست بلکه به طور کلی منظور کادر درمان اعم از پزشک، ماما، پرستار و... می‌باشد که در عمل، معاینه، معالجه، تزریقات و... توسط کادر درمان صورت می‌پذیرد.