کردستان در آیینه سفر: میان وعده‌ی توسعه و آزمون اعتماد

در میانه‌ی پاییز، وقتی برگ‌ها بر زمین می‌رقصند و آفتاب نیمه‌جان روی دامنه‌های آبیدر می‌تابد، سنندج میزبان مهم‌ترین سفر استانی دولت مسعود پزشکیان شد؛ سفری که اگرچه تنها یک روز به طول انجامید، اما بازتابش هنوز در گفت‌وگوهای مردم، محافل دانشگاهی و ادارات استان شنیده می‌شود. ۱۵ آبان ۱۴۰۴، کردستان نه فقط مقصد یک هیأت دولتی، که صحنه‌ی سنجش یک باور بود: باور به عدالت، توسعه و اعتماد متقابل میان دولت و مردم.

دکتر پزشکیان در نخستین ساعات حضورش در سنندج، از عدالت، شایسته‌سالاری و اعتماد به مردم سخن گفت؛ واژه‌هایی آشنا، اما در این سرزمین خسته از وعده، این‌بار رنگی تازه داشتند. 

او گفت مدیران باید از دل مردم برخیزند، نه از دل سفارش‌ها. این سخن برای کردستان، که بارها قربانی بی‌توجهی و انتصاب‌های غیرکارآمد بوده، نوایی خوش داشت.

اما پرسش این‌جاست: آیا این پیام از سطح سخن به ساحت عمل خواهد رسید؟

کردستان در دهه‌های اخیر، از کمبود زیرساخت، بیکاری جوانان تحصیل‌کرده و مهاجرت روستاییان رنج برده است. آنچه در این سفر به‌درستی تحسین‌برانگیز بود، جهت‌گیری پروژه‌ها به‌سوی آب، کشاورزی و اشتغال پایدار بود؛ سه ضلع مثلثی که می‌تواند توازن زندگی را به روستا و شهر بازگرداند. افتتاح طرح آبرسانی دهگلان، شبکه آبیاری پایاب سد گاران و گلخانه‌ی اشتغال‌زای دیواندره، اگر به‌درستی پیگیری شوند، امید را از صفحه‌ی روزنامه به سفره‌ی مردم خواهند آورد.

با وجود اعتبار ۲۵ هزار میلیارد تومانی که به‌عنوان دستاورد این سفر اعلام شد، تجربه‌های گذشته به ما می‌گویند: عددها همیشه به زمین نمی‌رسند.

کردستان بارها شاهد بوده که وعده‌ها با تغییر دولت‌ها نیمه‌کاره رها شده‌اند. اگر این بار قرار است مسیر متفاوتی طی شود، شفافیت در تخصیص منابع، مشارکت نهادهای مدنی و نظارت رسانه‌ها شرط اصلی آن است.

از سوی دیگر، ترکیب هیأت همراه رئیس‌جمهور نشان داد که نگاه دولت بر این سفر صرفاً نمادین نبوده است؛ حضور وزرای نیرو، صمت و جهاد کشاورزی نشانه‌ای از تمرکز بر بخش‌های زیربنایی بود. اما نبود گفت‌وگویی جدی با جوانان و فعالان مدنی کردستان را می‌توان نقطه ضعف سفر دانست. توسعه، بدون شنیدن صدای مردمی که قرار است مخاطب آن باشند، معنایی ندارد.

پزشکیان از عدالت آموزشی گفت و از اینکه «فرزندان مناطق محروم باید فرصت برابر برای رشد داشته باشند». این سخن، قلب هر کردستانی را لمس کرد. اما عدالت آموزشی فقط مدرسه و ساختمان نیست؛ عدالت یعنی معلمی با انگیزه، کتابی به‌روز و دانشگاهی که جوانش را در همان استان نگه دارد، نه آنکه به مهاجرت سوق دهد.

اگر عدالت آموزشی قرار است در کردستان معنا پیدا کند، باید به تربیت نیروی بومی، توسعه‌ی مراکز مهارتی و فناوری‌های نوین آموزشی توجه شود، نه صرفاً افتتاح ساختمان‌های نیمه‌خالی.

دیدار رئیس‌جمهور با علمای شیعه و سنی، از نکات نمادین و تحسین‌برانگیز این سفر بود. او بارها گفت که «تفرقه، آفت توسعه است». این پیام، در استان چندقومیتی کردستان، نه فقط سیاسی که فرهنگی است.

کردستان در تاریخ معاصر خود، بارها نشان داده که وفاداری‌اش به ایران از دل فرهنگ برمی‌خیزد، نه از زور و سیاست. اگر دولت می‌خواهد سرمایه اجتماعی خود را در این خطه افزایش دهد، باید به این احترام تاریخی پاسخ عملی دهد: با عدالت در توزیع منابع، شایسته‌سالاری در انتصاب‌ها و پرهیز از نگاه مرکزگرایانه.

سفرها، وقتی معنا دارند که به نقطه‌ی شروع تبدیل شوند، نه پایان کار. دکتر پزشکیان در سخنرانی‌اش از ضرورت «برنامه‌ریزی بلندمدت» گفت، اما اگر پیگیری مصوبات به اراده‌ی استان سپرده شود و نظارت ملی وجود نداشته باشد، این وعده‌ها نیز چونان برگ‌های پاییزی بر باد خواهند رفت.

پیشنهاد مشخص آن است که کارگروه دائمی نظارت بر مصوبات سفر کردستان با حضور نمایندگان دولت، رسانه‌ها و نخبگان محلی شکل گیرد؛ نهادی که هر سه ماه گزارش عمومی ارائه دهد و پاسخ‌گو باشد. این گامی واقعی در جهت بازسازی اعتماد عمومی است.

سفر ۱۵ آبان ۱۴۰۴ را باید نه صرفاً رخدادی سیاسی، بلکه نقطه‌ی تلاقی دو نیاز دانست: نیاز دولت به اعتماد مردم، و نیاز مردم به کارآمدی دولت.