خوابهای آشفته در دوران بیماری نه نشانه ضعف روانی هستند و نه مایه نگرانی. آنها زبان ناخودآگاه بدن اند که درد و تب را به زبان تصویر ترجمه میکنند.
وقتی بیمار می شویم، تنها بدن ما نیست که بیقرار است؛ ذهن هم درگیر تب و درد و دارو است. بسیاری از بیماران گزارش میدهند که در روزهای بیماری، خوابهایشان عجیب، آشفته یا حتی کابوس وار می شود. پژوهش های تازه در حوزهی فیزیولوژی خواب و روان پزشکی نشان می دهد این پدیده تصادفی نیست، بلکه نتیجهی تغییرات واقعی در مغز و بدن است.
بسیاری از ما تجربه کردهایم که در روزهای بیماری(چه سرماخوردگی ساده باشد، چه تب و عفونت یا ضعف جسمی) خوابهایمان رنگ دیگری پیدا می کنند؛ پرهیجان، کابوسوار، گاهی بیربط و آشفته. این پدیده تصادفی نیست و ریشهای علمی دارد.
۱. تب و مغز بیش فعال در مرحلهٔ خواب REM
پژوهش های مؤسسه خواب هاروارد (Harvard Medical School, Division of Sleep Medicine) نشان داده که تب و افزایش دمای بدن باعث افزایش فعالیت مغزی در مرحلهٔ REM میشود؛ همان مرحلهای که رویاها شکل میگیرند. در این وضعیت، مغز میان بیداری و خواب در نوسان است و مرز خیال و واقعیت تار میشود. نتیجه، خوابهایی است آشفته و گاه هذیانی.
۲. داروها و تغییر در انتقالدهندههای عصبی
برخی داروهای متداول در دوران بیماری-مانند آنتیبیوتیکها، ضدتبها (مثل پاراستامول)، ضدسرفههای حاوی دکسترومتورفان یا داروهای ضدحساسیت- می توانند بر سیستم دوپامین، سروتونین یا استیلکولین اثر بگذارند. مطالعات «Journal of Clinical Sleep Medicine» نشان می دهد که این تغییرات شیمیایی، خواب REM را کوتاه اما شدیدتر میکند و همین عامل بروز رؤیاهای غیرعادی است.
۳. اضطراب و درگیری ذهنی بدن بیمار
بدن بیمار تنها با ویروس یا التهاب درگیر نیست؛ ذهن هم در حالت هشدار قرار دارد. مرکز کنترل استرس در مغز (آمیگدالا) در زمان بیماری فعالتر میشود، و پژوهشهای دانشگاه زوریخ نشان دادهاند که فعالیت بالای آمیگدالا در مرحلهٔ خواب، با رؤیاهای پرتنش ارتباط مستقیم دارد. به بیان ساده، وقتی بدن مضطرب است، ذهن در خواب هم آرام نمیگیرد.
۴. بینظمی در چرخهٔ خواب و کمآبی بدن
بیماری معمولاً نظم طبیعی خواب را برهم میزند: چُرتهای پراکنده، بیداریهای مکرر و کمخوابی شبانه. از سوی دیگر، تب و تعریق باعث از دست رفتن آب بدن میشود و مغز به این کمآبی حساس است. یافتههای «Sleep Research Society» نشان میدهد که کاهش آب بدن میتواند موجب خواب سطحیتر و رویاهای آشفتهتر شود.
۵. بازتاب فیزیولوژی در روانشناسی رؤیا
روانپزشکان از جمله دکتر متیو واکر (Matthew Walker)، نویسنده کتاب Why We Sleep، معتقدند رؤیاها آینه وضعیت فیزیولوژیک بدن هستند. وقتی بدن درگیر التهاب، تب یا درد است، مغز با «روایتهای کابوسگونه» تلاش میکند تجربه فیزیکی بیماری را معنا کند؛ درست مانند یک فیلم درونی که بازتاب تب و درد است.
خوابهای آشفته در دوران بیماری نه نشانه ضعف روانی هستند و نه مایه نگرانی. آنها زبان ناخودآگاه بدن اند که درد و تب را به زبان تصویر ترجمه میکنند.
با کاهش تب، تنظیم خواب و بازگشت بدن به تعادل، رؤیاها نیز آرام میگیرند.
دکتر آرمان رحیمی
آدرس کوتاه خبر: