عطاری‌ها؛ نماد طب سنتی یا تهدید سلامت جامعه؟

عطاری‌ها سال‌ها به‌عنوان بخشی از فرهنگ و طب سنتی جامعه ما شناخته می‌شدند؛ جایی که عرقیات، دمنوش‌ها و ادویه‌جات رنگارنگ بخشی از زندگی روزمره مردم را تشکیل می‌داد. اما امروز خبرهای نگران‌کننده‌ای از دخالت برخی عطاری‌ها در فروش داروهای غیرمجاز و حتی ورود به عرصه توزیع مواد مخدر به گوش می‌رسد؛ پدیده‌ای که سلامت عمومی جامعه را تهدید می‌کند و اعتماد دیرینه مردم به این صنف را خدشه‌دار ساخته است.

عطاری‌ها در نگاه نخست با تصویر شیشه‌های پر از عرقیات گیاهی، کیسه‌های حاوی برگ و گل خشک‌شده گیاهان و ادویه‌جات رنگارنگ شناخته می‌شوند و مردم  عطاری را به عنوان جایگاهی برای درمان‌های سنتی می‌شناسند. استفاده دارویی از گیاهان پیشینه‌ای هزاران ساله دارد و در بسیاری از کشورها از آسیا تا آمریکا، بخشی از فرهنگ درمانی مردم را تشکیل داده است.

با وجود این پیشینه، سال‌هاست که وزارت بهداشت نسبت به دخالت عطاری‌ها در امر طبابت و فروش داروهای غیرمجاز هشدار می‌دهد. توزیع داروهای تقلبی، تاریخ مصرف گذشته و ترکیبات ناشناخته در قالب داروی گیاهی از جمله تخلفاتی است که بارها منجر به پلمب برخی عطاری‌ها شده است. اما به نظر می‌رسد این برخوردها تنها به صورت مقطعی تأثیرگذار بوده و چرخه تخلفات همچنان ادامه دارد. نگرانی‌ها زمانی بیشتر می‌شود که گزارش‌های پلیس نشان می‌دهد برخی عطاری‌ها به صورت چراغ خاموش وارد عرصه توزیع مواد مخدر شده‌اند. بر اساس آمار رسمی، بیش از دو هزار نوع ماده مخدر در جهان وجود دارد که بخش بزرگی از آن صنعتی است. مخدرهای سنتی و علف‌پایه از برگ و بخش‌های مختلف گیاهان به دست می‌آیند و به دلیل شباهت ظاهری با دمنوش‌ها و سبزی‌های خشک‌شده، به راحتی می‌توانند در عطاری‌ها عرضه شوند. به گفته مسئولان مبارزه با مواد مخدر، عطاری‌ها به دلیل برخورداری از مجوز فروش گیاهان دارویی و نیز اعتماد عمومی مردم، به یکی از اهداف  سوداگران مرگ برای توزیع مخدرها تبدیل شده‌اند. فروش داروهای لاغری، آرام‌بخش، یا محصولات تقویت‌کننده که در ترکیب خود مواد مخدر و محرک دارند، بارها در بازرسی‌ها کشف شده است. در یکی از پرونده‌ها یک باند با استفاده از شبکه عطاری‌ها اقدام به توزیع قرص‌های ترامادول و سایر داروهای مخدر کرده بود.

ترامادول که در اصل دارویی برای تسکین دردهای متوسط تا شدید است، در صورت مصرف غیرقانونی می‌تواند به شدت اعتیادآور و مضر باشد. کشف چنین مواردی نشان می‌دهد که عطاری‌ها علاوه بر فروش گیاهان دارویی، در برخی موارد به پایگاهی برای عرضه داروهای خطرناک و مواد مخدر بدل شده‌اند.

وزارت بهداشت بارها هشدار داده که توزیع مواد مخدر در قالب داروهای گیاهی رو به افزایش است. پلیس نیز عطاری‌ها را یکی از عرصه‌های مبارزه با قاچاق مواد مخدر اعلام کرده و از پلمب ده‌ها عطاری متخلف در استان‌های مختلف خبر داده است. با این وجود، روند تخلفات همچنان ادامه دارد و به نظر می‌رسد برخوردهای فعلی بیشتر حالت مقطعی دارد.

افزایش رشد قارچ گونه تعداد عطاری‌ها، اعتماد تاریخی مردم به این صنف و شباهت ظاهری بسیاری از مخدرهای سنتی به گیاهان دارویی، زمینه‌ای را فراهم کرده تا سودجویان از عطاری‌ها برای مقاصد خود سوءاستفاده کنند. اگرچه برخورد پلیس و وزارت بهداشت ضروری و مؤثر است، اما برای متوقف کردن این چرخه، اصلاح قوانین، نظارت مستمر، آموزش عمومی، افزایش میزان سواد سلامت و خود مراقبتی لازم و ضروری است. در غیر این صورت، عطاری‌ها که روزگاری نماد طب سنتی بودند، به یکی از کانون‌های تهدید سلامت جامعه تبدیل خواهند شد.