آشتی در تاریکی؛ پیام اوجالان و بیمِ یک شکست تاریخی

روژان‌پرس: در یکی از پرابهام‌ترین مقاطع تاریخ سیاسی کُردها، پیام ویدئویی عبدالله اوجالان، رهبر حزب کارگران کردستان (پ.ک.ک)، پس از ۲۷ سال حبس، مثل انفجاری در سکوت، واکنش‌های گسترده‌ای در پی داشته است. او که از زندان امرالی سخن می‌گفت، خواستار اعتماد به روند دموکراتیک، پایان جنگ مسلحانه و تحقق صلح اجتماعی شد. اما پشت این کلمات آرام و نمادین، نگرانی‌هایی عمیق و هشدارهایی تاریخی پنهان است.

نکته مهم آنجاست که انتشار این پیام نه در میدان مبارزه، بلکه در اتاقی تحت کنترل «میت» (سازمان اطلاعات ترکیه) اتفاق افتاد. لحن نرم، تصویر لبخند و واژگان آشتی‌طلبانه، از سویی نشان‌دهنده تحولی در گفتمان پ.ک.ک تلقی شد، اما از سوی دیگر، تحلیل‌گران آن را نشانه‌ای از فشارهای سنگین امنیتی، انزوای استراتژیک و احتمال توافق پنهانی دولت اردوغان با بخشی از بدنه‌ی حزب می‌دانند.

در ماه‌های گذشته، دادگاه قانون اساسی ترکیه پرونده‌ای برای انحلال رسمی پ.ک.ک به جریان انداخته است. در فضای پس از انتخابات ۲۰۲۳ و کاهش محبوبیت اردوغان، دولت تلاش دارد با حذف نظامی و قضایی پ.ک.ک، هم فاتح امنیتی شود و هم برگ برنده‌ای برای معامله با غرب رو کند. پیام اوجالان ممکن است بخشی از پروژه‌ای باشد که در آن، پایان پ.ک.ک نه با نبرد بلکه با امضای در زندان رقم بخورد.

این موضوع، در نگاه بسیاری از نخبگان کرد، یک شکست تاریخی جبران‌ناپذیر برای ملت کرد تلقی می‌شود. چرا که پایان پ.ک.ک بدون ضمانت حقوقی، فدرالی یا فرهنگی، به معنای فروپاشی آخرین قدرت بازدارنده کردها در برابر دولت ترکیه خواهد بود.

تاریخ معاصر مملو از توافقات نانوشته‌ای است که از دهه ۱۹۲۰ تاکنون، همیشه به زیان کردها خاتمه یافته‌اند. چه در مورد قیام شیخ سعید پیران، چه در دهه‌ی ۹۰ با مصالحه‌های موهوم در دوران تورگوت اوزال و چه در روند صلح ۲۰۱۳ که با بهانه‌ی یک انفجار مشکوک در سوروچ به‌کلی تخریب شد. انفجار سوروچ، نمونه‌ای هشداردهنده از رفتار دولت ترکیه بود؛ رخدادی که سرنوشت اعتراضات مدنی و مقاومت کردها را تغییر داد آن هم نه با شلیک مستقیم، بلکه با تغییر محور سیاست از گفتگو به جنگ.

اکنون نیز، دولت اردوغان زیر فشار اقتصادی، انزوای بین‌المللی و بحران سیاسی در داخل کشور، به دنبال خرید زمان است و اگر تاریخ تکرار شود، پیام ویدئویی اوجالان ممکن است نه آغاز صلح، بلکه آغاز خلع سلاح بدون تضمین باشد. خطر آنجاست که پ.ک.ک پیش از رسیدن به امتیاز واقعی، از سلاح تهی شود و کردها بار دیگر، «بی‌صدا» شوند.

جمیل باییک، از رهبران قندیل، هنوز اظهار نظر نکرده، اما تحلیل‌گران نزدیکی او به گفتمان «مقاومت مسلحانه تا تحقق حق تعیین سرنوشت» را یادآور شده‌اند.

سزایی تمللی (رهبر حزب دموکراتیک خلق‌ها) نیز تأکید کرده است: بدون تغییر قانون اساسی ترکیه و تضمین حقوق فرهنگی و سیاسی کردها، صلح پایدار توهم است.

در اقلیم کردستان عراق، فاز نخست واکنش‌ها، محتاطانه و «ناظر» بوده است، اما برخی از فعالان، پیام را نوعی چراغ سبز اردوغان برای معامله‌های داخلی ارزیابی کرده‌اند.

آنچه اکنون در حال وقوع است، نه صرفاً یک پیام ویدئویی، بلکه تلاشی از سوی ساختارهای قدرت ترکیه برای پایان دادن به مسأله کرد با ابزارِ "نرم"، اما بی‌رحم است. تاریخ کردها بارها نشان داده که هرگاه یک طرف، سلاح را زمین گذاشته، طرف دیگر میز مذاکره را نیز واژگون کرده است.

آیا پیام اوجالان آغاز صلح است یا زنگ پایان مقاومت؟

آیا کردها بدون سلاح و بدون تضمین، وارد مرحله‌ای خواهند شد که فقط طرف ترک از آن سود می‌برد؟

پاسخ به این سؤال‌ها، آینده‌ی یک ملت را رقم خواهد زد.

منبع: روزنامه روژان