صادق یوسف نژاد- دکتری سلامت در حوادث و بلایا
برای تابآوری سرمایهگذاری کنیم، نه برای بلایا
بلایا در دهههای اخیر با شدت و فراوانی بیشتری رخدادهاند و زندگی میلیونها نفر را در سراسر جهان تحت تأثیر قرار داده است. تغییرات اقلیمی، تخریب محیطزیست، رشد سریع جمعیت، شهرنشینی بیبرنامه و ضعف درد زیرساختهای حیاتی موجب افزایش آسیبپذیری جوامع در برابر بلایا شده است. بلایا نهتنها جان انسانها را به خطر میاندازند، بلکه پیامدهای گستردهای بر ابعاد اقتصادی، اجتماعی فرهنگی و سلامت جامعه دارند.
تجربه جهانی نشان داده است که هزینههای ناشی از مقابله با بلایا و بازسازی پسازآن چندین برابر بیشتر از هزینههایی است که میتوان باهدف آمادگی، پیشگیری و افزایش تابآوری صرف کرد. به همین دلیل لازم است، سرمایهگذاری در حوزه تابآوری از اولویتهای سیاستهای دولتها قرار گیرد. این سرمایهگذاری میتواند در قالب آموزش همگانی، ارتقای دانش فنی، مقاومسازی زیرساختها، توسعه نظامهای هشدار سریع، ایجاد بانکهای اطلاعاتی مخاطرات، تقویت خدمات سلامت، آموزش کارکنان و داوطلبان و ترویج فرهنگ ایمنی و پیشگیری انجام گیرد.
مفهوم تابآوری به معنای توانایی افراد، جوامع و نظامها برای پیشبینی، مقاومت، سازگاری و بازیابی سریع از اثرات بلایا است. جامعهای که ازنظر اجتماعی، اقتصادی و زیستمحیطی توانمند باشد، در برابر بلایا آسیب کمتری میبیند و زودتر به وضعیت عادی بازمیگردد. تابآوری تنها به معنای بازسازی فیزیکی نیست؛ بلکه شامل بازسازی روانی، اجتماعی و اقتصادی نیز میشود. آموزش شهروندان، تقویت همبستگی اجتماعی و اعتمادسازی بین مردم و نهادهای حاکمیتی از مؤلفههای کلیدی در تحقق این هدف هستند.
در کشور ما، به دلیل موقعیت جغرافیایی خاص و تنوع اقلیمی، بلایای طبیعی همچون زلزله، سیل، رانش زمین و خشکسالی ازجمله تهدیدهای جدی محسوب میشوند. تجربه حوادث تلخی چون زلزله بم، کرمانشاه، سیل گلستان و لرستان و همهگیری کرونا، ضرورت آمادگی و سرمایهگذاری در کاهش خطر بلایا را بیشازپیش آشکار ساخته است. در این راستا، توسعه زیرساختهای مقاوم، تدوین برنامههای جامع کاهش خطر بلایا، اجرای مانورهای آموزشی در مدارس و در مراکز خدمات جامع سلامت و تقویت همکاریهای بینبخشی میان دستگاههای اجرایی از گامهای مهمی است که باید بهطور جدی دنبال شود.
نقش بخش سلامت در کاهش خطر بلایا نیز حیاتی است. نظام سلامت باید بتواند ضمن حفظ تداوم خدمات حیاتی در زمان وقوع بلایا، پاسخ مؤثر، هماهنگ و سریع به نیازهای جامعه ارائه دهد. آموزش کارکنان نظام سلامت، ایجاد برنامههای آمادگی بیمارستانی، ارزیابی آسیبپذیری مراکز خدمات جامع سلامت و افزایش آگاهی عمومی درباره اقدامات قبل، حین و بعد از وقوع بلایا از محورهای مهم افزایش تابآوری در بخش سلامت به شمار میرود.
روز جهانی کاهش خطر بلایا فرصتی است تا عموم مردم و سیاستگذاران به این باور برسند که کاهش خطر بلایا تنها مسئولیت دولتها نیست، بلکه مسئولیتی جمعی است که همه افراد جامعه در آن نقش دارند. هر اقدام کوچک در این زمینه میتواند نقشی مؤثر در کاهش آسیبها و حفظ جان انسانها ایفا کند.
درنهایت باید یادآور شد که مدیریت کاهش خطر بلایا نیازمند تغییر نگاه از واکنش به آمادگی و پیشگیری است. باید بهجای صرف هزینههای سنگین برای بازسازی پس از وقوع بلایا، در ایجاد جامعهای آگاه، ایمن و تابآور سرمایهگذاری کنیم. بلایا اجتنابناپذیرند، اما با آگاهی، برنامهریزی و سرمایهگذاری در تابآوری میتوانیم آسیبپذیری را کاهش دهیم و آیندهای پایدارتر و ایمنتر برای نسلهای آینده رقم بزنیم.