روژان‌پرس: در شرایطی که تحریم‌های دریایی و محدودیت‌های حمل‌ونقل بین‌المللی، اهمیت مسیرهای زمینی و مرزهای تجاری را دوچندان کرده است، مرز باشماق مریوان می‌تواند یکی از اهرم‌های مهم حفظ جریان صادرات، تأمین بازارهای هدف و تقویت اقتصاد کشور باشد؛ مشروط بر آنکه زمان در این گذرگاه راهبردی، به مانعی برای تجارت بدل نشود.
رئیس‌کل گمرک جمهوری اسلامی ایران، در سفر به کردستان و نشست بررسی موانع مبادلات مرزی، از اجرای مصوبه ۹ ماده‌ای با ۳۰ تبصره برای ساماندهی پایانه‌های مرزی خبر داد.
بر اساس این رویکرد، فرآیندهای زمان‌بر ارزیابی، نمونه‌برداری و امور اسنادی باید تا حد امکان به گمرکات مبدأ و داخلی منتقل شوند تا کامیون‌ها در مرزهای خروجی با کنترل‌های هوشمند و تشریفات کوتاه‌تر عبور کنند.
فرود عسگری، همچنین از آمادگی برای شبانه‌روزی شدن فعالیت مرز باشماق و تأمین نیروی انسانی مورد نیاز خبر داد و اعلام کرد اختیارات قانونی لازم برای تسهیل فعالیت منطقه آزاد تجاری ـ صنعتی بانه و مریوان به مدیرکل گمرکات استان تفویض شده است.
به گفته ارسلان ازهاری، معاون هماهنگی امور اقتصادی استاندار کردستان، مبادلات تجاری مرز باشماق به ۷.۴ میلیارد دلار رسیده است؛ ظرفیتی که اهمیت این گذرگاه را در اقتصاد ملی نشان می‌دهد.
همچنین فرامرز امیدی، ناظر گمرکات استان، از مبادله ۱.۹ میلیون تن کالا به ارزش ۲.۳ میلیارد دلار در شش‌ماهه نخست سال خبر داده است.
این ارقام نشان می‌دهد باشماق تنها یک معبر محلی نیست؛ بلکه بخشی از ظرفیت تجاری ایران برای دسترسی به بازار عراق و اقلیم کردستان است. در شرایط محدودیت مسیرهای دریایی، استفاده مؤثر از این ظرفیت می‌تواند به استمرار صادرات، کاهش وابستگی به برخی مسیرهای حمل‌ونقل و حفظ ارتباط تولیدکنندگان ایرانی با بازارهای منطقه کمک کند.
بااین‌حال، مزیت مرزی صرفاً به موقعیت جغرافیایی و حجم مبادلات وابسته نیست. در تجارت امروز، زمان بخشی از قیمت تمام‌شده کالاست. هر ساعت توقف کامیون، هر بار تخلیه و بارگیری و هر مرحله بازرسی تکراری، هزینه حمل را افزایش می‌دهد، قدرت رقابت صادرکننده را کاهش می‌دهد و ممکن است بازار را به رقیبی واگذار کند که کالا را سریع‌تر تحویل می‌دهد.
این مسئله برای محصولات کشاورزی و کالاهای فسادپذیر اهمیت بیشتری دارد؛ کالاهایی که تأخیر در عبور یا تخلیه و بارگیری مکرر می‌تواند کیفیت و ارزش اقتصادی آنها را کاهش دهد. از همین رو، ارسلان ازهاری بر ضرورت مدیریت واحد مرزی و نژاد جهانی، فرماندار مریوان، بر اجرای حمل یکسره کالا و رفع مشکلات ترانزیتی تأکید کرده‌اند.
تعیین تکلیف کنترل‌های موازی، جلوگیری از توقف‌های سلیقه‌ای، شفاف‌سازی هزینه‌های ایکس‌ری و تعیین اولویت روشن برای تردد کامیون‌ها، از ضرورت‌های عملیاتی شدن این رویکرد است. در همین نشست، درباره هزینه‌های ایکس‌ری در طرف عراقی و طولانی شدن صف کامیون‌های ترانزیتی ملی نیز انتقادهایی مطرح شد.
همچنین برنامه‌ریزی برای ایجاد بندر خشک یا بندر لجستیک در حد فاصل سنندج و دهگلان، در صورت تأمین زیرساخت‌ها و اتصال مؤثر به شبکه حمل‌ونقل، می‌تواند به ساماندهی جریان کالا و تقویت نقش کردستان در ترانزیت کمک کند. تعیین ضرب‌الاجل آذرماه برای بهره‌برداری کامل از سامانه ایکس‌ری باشماق نیز یکی از برنامه‌های اعلام‌شده برای هوشمندسازی کنترل‌هاست.
اما تحقق این اهداف، به هماهنگی واقعی دستگاه‌های مستقر در مرز، تأمین نیروی انسانی متخصص، فعالیت شبانه‌روزی و پاسخ‌گویی روشن در برابر تأخیرها نیاز دارد. مصوبه و وعده زمانی ارزش اقتصادی پیدا می‌کند که در عمل، زمان توقف کامیون کاهش یابد، هزینه مبادله پایین بیاید و صادرکننده بتواند با اطمینان بیشتری برای تحویل کالا برنامه‌ریزی کند.