سنندج - خبرنگار روژان: در شرایطی که اقتصاد ایران بیش از هر زمان دیگری به تنوع‌بخشی مسیرهای تجارت خارجی و تقویت مناسبات با کشورهای همسایه نیاز دارد، انتشار شایعاتی درباره توقف تردد مسافران از مرز بین‌المللی باشماق مریوان با واکنش مسئولان گمرکی مواجه شد. ناظر گمرکات کردستان با رد این شایعات اعلام کرد که تردد مسافران، گردشگران و همچنین مبادلات تجاری از این مرز بدون هیچ‌گونه وقفه و اختلال در جریان است.
فرامرز امیدی، ناظر گمرکات کردستان، با تأکید بر اینکه خبر توقف تردد در مرز باشماق صحت ندارد، اظهار کرد تمامی فعالیت‌های تجاری و بازرگانی این گذرگاه مرزی طبق روال ادامه دارد و مرز باشماق همچون سال‌های گذشته برای میزبانی از زائران اربعین نیز آمادگی کامل دارد.
این اظهارات در حالی مطرح می‌شود که مرز بین‌المللی باشماق، به عنوان یکی از مهم‌ترین دروازه‌های زمینی تجارت ایران با اقلیم کردستان عراق، در سال‌های اخیر نقشی فراتر از یک مرز محلی یافته و به یکی از شریان‌های اصلی صادرات غیرنفتی کشور تبدیل شده است.
بر اساس آمارهای منتشر شده از سوی مسئولان مرزی اقلیم کردستان، در سال ۲۰۲۳ بیش از یک میلیون و ۱۶۳ هزار تن کالا به ارزش بیش از ۷۰۳ میلیون دلار از گذرگاه باشماق مبادله شده که نسبت به سال قبل از آن رشد قابل توجهی داشته است.
در سال‌هایی که تحریم‌های اقتصادی، دسترسی ایران به بسیاری از بازارها و مسیرهای حمل‌ونقل را با محدودیت مواجه کرده، مرزهای زمینی به‌ویژه مرزهای مشترک با عراق اهمیت مضاعفی یافته‌اند. باشماق به دلیل اتصال مستقیم به بازار اقلیم کردستان و سپس بازار عراق، یکی از مطمئن‌ترین مسیرهای صادرات کالاهای ایرانی محسوب می‌شود.
عراق طی سال‌های اخیر همواره در میان بزرگ‌ترین مقاصد صادرات غیرنفتی ایران قرار داشته و مرز باشماق سهم قابل توجهی در انتقال مصالح ساختمانی، محصولات کشاورزی، مواد غذایی، محصولات صنعتی، فولاد، سیمان و سایر کالاهای ایرانی به این بازار ایفا می‌کند. از این منظر، استمرار فعالیت روان این مرز نه تنها برای اقتصاد کردستان بلکه برای تجارت خارجی کشور نیز اهمیت راهبردی دارد.
فرامرز امیدی، ناظر گمرکات کردستان، با تأکید بر اینکه خبر توقف تردد در مرز باشماق صحت ندارد، اظهار کرد تمامی فعالیت‌های تجاری و بازرگانی این گذرگاه مرزی طبق روال ادامه دارد و مرز باشماق همچون سال‌های گذشته برای میزبانی از زائران اربعین نیز آمادگی کامل دارد.
این اظهارات در حالی مطرح می‌شود که مرز بین‌المللی باشماق، به عنوان یکی از مهم‌ترین دروازه‌های زمینی تجارت ایران با اقلیم کردستان عراق، در سال‌های اخیر نقشی فراتر از یک مرز محلی یافته و به یکی از شریان‌های اصلی صادرات غیرنفتی کشور تبدیل شده است.
بر اساس آمارهای منتشر شده از سوی مسئولان مرزی اقلیم کردستان، در سال ۲۰۲۳ بیش از یک میلیون و ۱۶۳ هزار تن کالا به ارزش بیش از ۷۰۳ میلیون دلار از گذرگاه باشماق مبادله شده که نسبت به سال قبل از آن رشد قابل توجهی داشته است.
در سال‌هایی که تحریم‌های اقتصادی، دسترسی ایران به بسیاری از بازارها و مسیرهای حمل‌ونقل را با محدودیت مواجه کرده، مرزهای زمینی به‌ویژه مرزهای مشترک با عراق اهمیت مضاعفی یافته‌اند. باشماق به دلیل اتصال مستقیم به بازار اقلیم کردستان و سپس بازار عراق، یکی از مطمئن‌ترین مسیرهای صادرات کالاهای ایرانی محسوب می‌شود.
عراق طی سال‌های اخیر همواره در میان بزرگ‌ترین مقاصد صادرات غیرنفتی ایران قرار داشته و مرز باشماق سهم قابل توجهی در انتقال مصالح ساختمانی، محصولات کشاورزی، مواد غذایی، محصولات صنعتی، فولاد، سیمان و سایر کالاهای ایرانی به این بازار ایفا می‌کند. از این منظر، استمرار فعالیت روان این مرز نه تنها برای اقتصاد کردستان بلکه برای تجارت خارجی کشور نیز اهمیت راهبردی دارد.
در همین راستا، یکی از مهم‌ترین تصمیمات اخیر دولت، قرار گرفتن گمرک باشماق در فهرست گمرکات مجاز کشور برای ترخیص ماشین‌آلات راهسازی و معدنی است؛ تصمیمی که پس از پیگیری‌های بخش خصوصی و تصویب در شورای گفت‌وگوی دولت و بخش خصوصی کردستان عملیاتی شد. این اقدام می‌تواند علاوه بر کاهش هزینه‌های حمل‌ونقل و زمان ترخیص، نوسازی ناوگان ماشین‌آلات معدنی و عمرانی استان و استان‌های همجوار را تسهیل کند و جایگاه باشماق را به عنوان یک گمرک تخصصی ارتقا دهد.
منطقه آزاد بانه مریوان حلقه تکمیل‌کننده کریدور تجاری غرب
از سوی دیگر، آغاز فعالیت منطقه آزاد تجاری ـ صنعتی بانه و مریوان فرصت تازه‌ای برای توسعه تجارت مرزی ایجاد کرده است. همجواری این منطقه آزاد با مرز باشماق می‌تواند زمینه شکل‌گیری زنجیره‌ای از فعالیت‌های لجستیکی، انبارداری، صنایع فرآوری، صادرات مجدد و جذب سرمایه‌گذاری را فراهم کند.
در صورت تکمیل زیرساخت‌های حمل‌ونقل، توسعه پایانه‌های صادراتی، ایجاد مراکز لجستیک و تسهیل فرآیندهای گمرکی، باشماق این ظرفیت را دارد که به یکی از مهم‌ترین قطب‌های صادرات و واردات غرب کشور تبدیل شود؛ جایگاهی که نه تنها اقتصاد کردستان بلکه اقتصاد ملی نیز از آن منتفع خواهد شد.
استان کردستان با برخورداری از صدها کیلومتر مرز مشترک با عراق، سال‌ها با مسائل امنیتی و اقتصادی ناشی از مرزنشینی مواجه بوده است. با این حال، تحولات اقتصادی منطقه نشان داده است که همین مرزها می‌توانند به یکی از بزرگ‌ترین مزیت‌های توسعه استان تبدیل شوند.
توسعه تجارت رسمی، افزایش صادرات، گسترش بازارچه‌های مرزی، ایجاد مناطق آزاد و ویژه اقتصادی، رونق حمل‌ونقل بین‌المللی و افزایش سرمایه‌گذاری در صنایع وابسته به تجارت، می‌تواند اشتغال پایدار برای مرزنشینان ایجاد کرده و از وابستگی به فعالیت‌های غیررسمی بکاهد.
اکنون که دولت بر توسعه تجارت با کشورهای همسایه تأکید دارد، مرزهایی مانند باشماق، سیرانبند و سایر گذرگاه‌های رسمی کردستان می‌توانند نقش مؤثری در تحقق سیاست افزایش تجارت منطقه‌ای، توسعه صادرات غیرنفتی و رونق کسب‌وکار در مناطق مرزی ایفا کنند.
در چنین شرایطی، تکذیب شایعات مربوط به توقف فعالیت مرز باشماق تنها یک اطلاع‌رسانی ساده نیست؛ بلکه اطمینان‌بخشی به فعالان اقتصادی، صادرکنندگان و سرمایه‌گذارانی است که این گذرگاه را یکی از مهم‌ترین دروازه‌های ارتباط اقتصادی ایران با عراق و منطقه غرب آسیا می‌دانند.