بیماری سل بهعنوان بزرگترین قاتل عفونی جهان در صدر تهدیدهای سلامت جامعه جهانی قرار دارد. بر اساس گزارش سازمان جهانی بهداشت، این بیماری در سال گذشته جان ۱.۲۳ میلیون نفر را در سراسر جهان گرفته است؛ رقمی که نشان میدهد سل همچنان یک چالش جدی برای نظامهای سلامت جهانی است. هرچند دستاوردهایی در کاهش شیوع و مرگومیر این بیماری حاصل شده، اما این پیشرفتها شکننده و آسیبپذیر هستند.
بر اساس گزارش سازمان جهانی بهداشت، میزان مرگومیر ناشی از سل در سال ۲۰۲۴ نسبت به سال ۲۰۲۳ حدود سه درصد کاهش داشته و تعداد موارد ابتلا نیز نزدیک به دو درصد کاهش یافته است. با این وجود، بار بیماری همچنان بالا است؛ به گونهای که تخمین زده میشود در سال ۲۰۲۴ حدود ۱۰.۷ میلیون نفر در جهان به سل مبتلا شدهاند. توزیع این مبتلایان شامل ۵.۸ میلیون مرد، ۳.۷ میلیون زن و ۱.۲ میلیون کودک بوده که نشاندهنده گستردگی و تأثیر این بیماری بر همه گروههای سنی است. هشت کشور هند، اندونزی، فیلیپین، چين، پاکستان، نیجریه، جمهوری دموکراتیک کنگو و بنگلادش بیش از دو سوم کل موارد سل جهان را به خود اختصاص دادهاند. تمرکز بالای موارد ابتلا در این کشورها نشاندهنده نقش عوامل اقتصادی و اجتماعی در گسترش بیماری است.
پنج عامل خطر اصلی که موجب تداوم پاندمی سل در جهان میشوند عبارتند از: سوءتغذیه، عفونت HIV، دیابت، سیگار کشیدن و سوءمصرف الکل.
این عوامل نهتنها احتمال ابتلا به سل را افزایش میدهند، بلکه روند درمان و کنترل بیماری را نیز دشوارتر میکنند.
سل همچنان عامل اصلی مرگومیر در میان افراد مبتلا به HIV است. در سال گذشته، حدود ۱۵۰ هزار نفر از مبتلایان به HIV بر اثر ابتلا به سل جان خود را از دست دادهاند. این همافزایی بین HIV و سل نشان میدهد که کنترل یکی بدون توجه به دیگری امکانپذیر نیست و نیازمند تقویت برنامههای مشترک تشخیص، پیشگیری و درمان است.
با وجود پیشرفتهای سالهای اخیر، سازمان جهانی بهداشت هشدار داده است که این دستاوردها بسیار حساس و شکننده هستند. چالشهایی همچون مقاوم شدن میکروب سل به داروها، نابرابری در دسترسی به خدمات سلامت، بحرانهای اقتصادی، جنگها و جابهجایی جمعیت میتوانند روند کنترل این بیماری را بهشدت تضعیف کنند.
در چنین شرایطی، ضروری است کشورها و نظامهای سلامت جهانی با تقویت راهبردهای تشخیص زودهنگام، درمان استاندارد، پیشگیری فعال، مراقبت از گروههای پرخطر و همکاریهای بینالمللی، گامهای مؤثرتری برای مهار این بیماری بردارند. بیتردید رسیدن به هدف ریشهکنی سل تا سالهای آینده، نیازمند اراده سیاسی، سرمایهگذاری پایدار و مشارکت جامع بین کشورها و سازمانهای بینالمللی است.