آموزش و سلامت، دو ستون اصلی توسعه پایدار و زیربنای پیشرفت هر جامعهای به شمار میآیند. این دو مقوله، نهتنها نیازهای اساسی انسان بلکه حقوق بنیادین او محسوب میشوند. جامعهای که در آن عدالت آموزشی و عدالت در سلامت برقرار نباشد، نمیتواند مسیر پیشرفت و تعالی را بهدرستی طی کند.
آموزش، نخستین گام در مسیر توانمندسازی انسان است. کیفیت آموزش و دسترسی برابر به فرصتهای یادگیری، تعیینکننده آینده فردی و جمعی هر ملت است. در قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، آموزش رایگان و همگانی به عنوان حقی مسلم برای همه اقشار جامعه به رسمیت شناخته شده است تا هیچ کودکی بهدلیل فقر یا شرایط جغرافیایی، از تحصیل محروم نماند.
اما واقعیتهای اقتصادی کشور، محدودیت منابع مالی و فرسودگی زیرساختهای آموزشی، این حق بنیادین را با چالشهایی روبهرو ساخته است. در چنین شرایطی، اقدام رئیسجمهور در راهاندازی پویش «مدرسهسازی» و دعوت از مردم و خیرین برای مشارکت در ساخت و نوسازی مدارس، گامی مؤثر در مسیر تحقق عدالت آموزشی است. این حرکت نشان داد که همدلی و مشارکت اجتماعی میتواند بسیاری از کمبودها را جبران کرده و زمینهساز آیندهای روشنتر برای کودکان این سرزمین شود.
در کنار آموزش، سلامت نیز یکی از ارکان توسعه و رفاه اجتماعی است. سلامت حقی همگانی است و هیچ انسانی نباید به دلیل فقر یا نابرابریهای اجتماعی از این حق محروم بماند. حتی در جوامع توسعهیافته و اقتصادمحور نیز، بیعدالتی در حوزه سلامت از نظر اخلاقی و انسانی پذیرفتنی نیست.
افزایش هزینههای خدمات سلامت و گسترش فاصله طبقاتی، موجب شده است که اقشار کمدرآمد بیش از دیگران در معرض تهدید سلامت قرار گیرند. در چنین شرایطی، رسالت اصلی دولتها تضمین دسترسی عادلانه و برابر همه مردم به خدمات سلامت است تا سلامت به کالایی طبقاتی یا تجملی تبدیل نشود.
سازمان جهانی بهداشت نیز تأکید میکند که عدالت در سلامت، چالشی جهانی است و تنها راه دستیابی به آن، اجرای نظام پوشش همگانی سلامت است؛ نظامی که در آن، همه افراد جامعه بتوانند بدون نگرانی از هزینهها، از خدمات سلامت بهرهمند شوند.
در کشور ما نیز، با توجه به محدودیتهای بودجهای و فشار اقتصادی بر خانوارها، تحقق عدالت در سلامت ضرورتی دوچندان یافته است. امروز بسیاری از خانوادهها برای تأمین هزینههای سلامت دچار مشکلاند و همین امر میطلبد تا در کنار برنامههای دولتی، یک پویش ملی در حوزه سلامت با عنوان «عدالت در سلامت» شکل گیرد؛ پویشی که همچون پویش مدرسهسازی، مردم و خیرین را در کنار دولت قرار دهد تا با مشارکت جمعی، زیرساختهای سلامت تقویت و نواقص موجود برطرف گردد.
نظام سلامت کشور، از خانههای بهداشت روستایی گرفته تا بیمارستانهای تخصصی شهری، گسترده و فعال است. با این حال، بسیاری از مراکز خدمات سلامت با کمبود تجهیزات، فرسودگی ساختمانها و کمبود نیروی انسانی مواجهاند. رسیدگی به این وضعیت تنها با عزم ملی و همکاری مردم، خیرین، نهادهای مردمی و دولت ممکن است.
عدالت آموزشی و عدالت در سلامت، دو محور اصلی عدالت اجتماعی و سرمایهگذاری بلندمدت برای آینده کشور هستند. جامعهای که در آن کودکانی از تحصیل بازمیمانند یا مردمی از خدمات سلامت محروم میشوند، نمیتواند مسیر پیشرفت را بهدرستی طی کند.
تحقق عدالت در حوزه آموزش وسلامت، به معنای توانمندسازی نسلها، ارتقای کیفیت زندگی و افزایش سرمایه اجتماعی است. زمانی که عدالت در آموزش و سلامت نهادینه شود، جامعهای آگاهتر، سالمتر و پویاتر شکل میگیرد؛ جامعهای که میتواند با اتکا به دانش و سلامت مسیر توسعه پایدار را با اطمینان بپیماید.
باید به این باور برسیم که آموزش و سلامت نه هزینه، بلکه سرمایهاند؛ سرمایههایی که تضمینکننده آینده روشن و بالندگی کشور هستند.