سرطان سینه شایعترین سرطان زنان در جهان است و آمارها نشان میدهد در سالهای اخیر روند صعودی گرفته است. تنها در سال ۲۰۲۲ بیش از ۲٫۳ میلیون زن در سطح جهان به این بیماری مبتلا شدند و حدود ۶۷۰ هزار نفر جان خود را از دست دادند. پیشبینیها حاکی از آن است که اگر سیاستهای پیشگیرانه و مداخلات مؤثر تقویت نشود، تا سال ۲۰۵۰ شمار مبتلایان سالانه از مرز ۳ میلیون نفر خواهد گذشت.
آمارها نشان میدهد هر ۴۰ دقیقه یک زن ایرانی به سرطان سینه مبتلا میشود و پیشبینی میشود تا سال ۲۰۳۰ این رقم دو برابر شود. نکته قابل تأمل آن است که برخلاف کشورهای توسعهیافته، سن ابتلا در ایران پایینتر است و بخش قابلتوجهی از بیماران پیش از ۵۰ سالگی با این بیماری مواجه میشوند. همچنین، تأخیر در مراجعه و تشخیص دیرهنگام، شانس درمان را کاهش داده و بار بیماری را تشدید میکند. تفاوتهای استانی، نابرابری در دسترسی به خدمات غربالگری و درمان و همچنین کمبود آگاهی عمومی، از مهمترین چالشهای کشور در این زمینه هستند.
از نظر عوامل خطر، تنها حدود ۱۵ درصد موارد سرطان سینه منشأ ژنتیکی دارد. این بدان معناست که اکثریت موارد با اصلاح سبک زندگی و مداخلات پیشگیرانه قابل کنترل هستند. کمتحرکی، تغذیه ناسالم، مصرف فستفود، چاقی، دیابت، تأخیر در فرزندآوری، مصرف دخانیات و الکل، استرس و مصرف خودسرانه داروهای هورمونی، همگی از عوامل مهم افزایش خطر ابتلا محسوب میشوند. در مقابل، رعایت اصولی همچون حفظ وزن متعادل، فعالیت بدنی منظم، مصرف میوه و سبزیجات تازه، ترک دخانیات و الکل و توجه به سلامت روان میتواند نقش تعیینکنندهای در کاهش بروز بیماری داشته باشد.
ماه اکتبر (۹ مهر تا ۹ آبان) بهعنوان ماه جهانی آگاهیرسانی سرطان سینه فرصتی ارزشمند برای ارتقای فرهنگ پیشگیری و تشخیص زودهنگام است. این زمان یادآور آن است که مسئولیت مقابله با سرطان تنها بر عهده وزارت بهداشت نیست؛ بلکه خانواده، محیطهای آموزشی، دانشگاهها و محیطهای کاری نیز در این مسیر نقشی کلیدی دارند.
در این میان، نظام پزشک خانواده و ساختار ارجاع اهمیت ویژهای پیدا میکند. این نظام با پیشگیری از سرگردانی بیماران و تضمین پیگیری بهموقع علائم، میتواند تشخیص زودهنگام را به یک واقعیت عملی تبدیل کند. پزشک خانواده بهعنوان همراه دائمی مردم، نقشی محوری در هدایت آنان به سوی مراقبتهای پیشگیرانه و درمانی ایفا میکند.
با این حال، موفقیت برنامههای پیشگیرانه تنها با آگاهی و توصیههای فردی حاصل نمیشود؛ بلکه نیازمند رفع موانع اجتماعی و اقتصادی است. دسترسی عادلانه به خدمات سلامت، پوشش بیمهای جامع، حمایتهای اجتماعی-اقتصادی از بیماران و بازنگری در سیاستهای ملی سلامت، از الزامات تحقق اهداف پیشگیری و درمان بهشمار میآیند.
در نهایت، سرطان سینە صرفاً یک بیماری فردی یا آماری نیست؛ بلکه مسئلهای اجتماعی با پیامدهای گسترده برای خانواده و جامعه است. امروز بیش از هر زمان دیگری باید به این حقیقت توجه داشت که پیشگیری، هوشمندانهترین سرمایهگذاری برای آیندهای سالم است. آگاهی امروز، زندگی فردا را نجات میدهد.