دەگێڕنەوە پاش قەتڵی ئەسکەندەرسۆڵتان (1236ک.م)کوڕی موحەممەدیووسف سوڵتان، مۆحەممەد سۆڵتانی برای دەبێتەحاکمی هەورامان[ماوەیێ خاتوون حوریزاد ژنی ئەسکەندرسۆڵتان حاکم دەبێت و دواتر شووی کردووە بە مۆحەمەدسۆڵتان] حەیدەر سوڵتانیش کە پاش عوسمان سوڵتان بووەتە حاکمی ناوچەی هەورامانی لهۆن لەگەڵ مۆحەمەدسۆڵتاندا بەینیان خۆش نابێ و خوسرۆخان کە جێنشینی ئەمانەڵڵاخان دەبێ لە سنە بەناکۆکی بەینی ئەو دوحاکمە پەی ئەبات و هەربۆیە بە هەلێکی دادەنێ کە بتوانێ لەگەڵیانا بەشەڕبێ هەربۆیه میرزاهێدایەتۆڵڵا و لەشکەرەکەی دەنێرێتە ناوچەی شامیان وئەمان لە قەڵای شێخ سوڵەیمان و لەشکەری سوڵتانەکانی هەورامانیش لە دەربەن کەڵیم ئامادەی شەڕ ئەبن و وەک ئەڵێن: لە دەشتی باو، شەڕدەسپێدەکا ولەئاکامدا حەیدرسۆڵتان دەکوژرێت و حەمەسۆڵتانیش له هەورامانی تەخت بەرەو شارەزوور دەرئەچێت و پاش ساڵێک دەگەڕێتەوەو دیسان دەبێتەوە حاکمی هەورامان و دواتر مۆحەمەد سۆڵتان کچێکی بەناو خاتوون شازە ئەدا بە ئەحمەد بەیگ کوڕی مەحموودبەیگ و دواتر خودی ئەحمەد بەیگ دەبێتە ڕەقیب و بەپێکهێنانی لەشکەرێ ڕووئەکاتە هەورامان، بەڵام مۆحەممەدسۆڵتان بۆ ئەوەی شەڕنەبێت و خوێن نەڕژێ لەگەڵ سێ کوڕەکەیدا[مۆستەفا سۆڵتان و حەسەن سۆڵتان وبارام بەگ]ڕوو ئەکاتەوە شامیان و گوایێ لە قەڵاگا دەژێ و لەلاپەڕەی 238ی کتێبی تاریخی سەلاتینی مامۆستا شەیداش ئاماژە بە وە کراوە کە لە قەڵاگادا نیشتەجێ ئەبن و[ لەلاپەڕەی 236ی کتێبی تاریخ مەردۆخیش ئاماژەی پێکراوە].مۆحەممەد سۆڵتان پاش دوساڵ نەخۆش دەکەوێت و بەرەو سنە بەڕێ دەکەن و لەوێ فەوت دەکا و دوواتر لە ئاوایی ڕەزاودائەینێژن[بەڵام دەستەیەکی تریش له سەر ئەو بڕوان و بە پێ ئەوەی کە مەزاری مۆحەممەد سۆڵتان و مۆحەمەدیووسف سۆڵتان و هەندێک تریان لە ڕەزاوە، ڕووی کردوەتەڕەزاو و نەچووبێتە قەڵاگا]
لەوکاتەدا کە مۆحەممەد سۆڵتان کۆچی دوایی دەکا ئەڵێن ئەحمەدسۆڵتان و تفەنگچیەکانی دێنەوە قەڵاگا بۆ پرسەو سەرەخۆشی کە بارام بەگ کوڕی مۆحەممەدسۆڵتان لە سەر پردی قەدیمی قەڵاگا سەرەتا چەک وخەنجەرەکانیان لێ دەسێنێ و بەومەرجە هێشتوویە بێنە ناو پرسەکە و دواتر زۆرێک له تفەنگچیەکان لەگەڵ ئەحمەدسۆڵتان ناڕۆنەوە هەورامان و دەبنە تفەنگچی کوڕەکانی حەمەسۆڵتان و بەنیازی تۆڵە سەندنەوە دواتر هێرش دەبەنەوە هەورامان و ئەحمەد سۆڵتان ناچار ئەبێ بەرەو بڵبر دەربچێ وحەسەن سۆڵتان دەبێتە حاکمی هەورامانی تەخت و بارام بەگ ومۆستەفا سۆڵتان دێنەوە بۆ قەڵاگا و لەوێیەوە مۆستەفا سۆڵتان بەرەو ئاڵمانە دەڕوێت و [هەندێک لە سەر ئەو بڕوان کە مۆستەفا سۆڵتان لە ڕەزاوە بەرەو ئاڵمانە ڕویشتووە و هەندێکیش بە پێچەوانەی دەزانن] و گوایێ دوواتریش حەسەن سان بەرەو شامیان گەڕاوەتەوە.
بەسەرهاتی حەسەن سان هەریەک بەجۆرێ دەیگێڕنەوە و زۆرێک لە سەر ئەو بڕوان کە زۆرێک لە بابەتەکان بەهۆکارگەلێ تەحریف وگۆڕانگاری تێدا کرابێ.
لە کلیپێکدا کە بەڕێز ئەبووبەکەر کەریمی خەڵکی ئاوایی دزڵی بە هاوکاری کاک ڕێبوار مەحموودپوور تۆمار و بڵاوکراوەتەوە گوایێ غۆڵامشاهان پێشتر حەسەن سانی دەسبەسەر کردبێت وچەندجار هەوڵی کوشتنی حەسەن سانیان دابێت هەربۆیه لەکاتی لەشکەرکێشانی غوڵامشاهان بەرەو پاوە ولهۆن و هەروەها بەشێکی له ئاوایی نژمار پیادە کردووەبۆ ئەوەی لەوێیەوەبتوانێ هەورامان بگرێ ولەو دەمەیدا هەسەن سان داوا لەشێخ عۆسمانی سێراجەددینی تەوێڵە دەکات کەبێتە ڕاوێژکارێ تا ئەم شەڕە دەسپێنەکات و شێخ عۆسمانی تەوێڵە بۆ لای غۆڵامشاهان بەرەو ئاوایی نژمار چووەو بەڵام غۆڵامشاهان لەسەر بەڵێنی خۆی سوور بووە هەربۆیە حەسەن سان بەبۆنەی ئەوەی کە خوێن نەڕژێ لە هەوراماندا، هەورامان چۆڵ دەکات و بەرەو شارەزوور چووە و ماوەیێ لە مێرەسوور نیشتەجێ دەبێ و دواتر لەشکەر پێک دێنێ وماوەیێ لە حەوشەوبارانێ وداڵامێز دەبێ و دواتر دێتەوە ئاوایی دزڵی و دەسەڵات دەگرێتەوە دەست ودەست بەخزمەتی خۆی دەکات و دواتر غوڵامشاهان دەزانێ کە دەرەقەتی هەسەن سان نایێ و هەسەن سان لە دڵی خەڵکا جێ خۆی کردووەتەوە دێت هەورامانی تەخت و لهۆن ئەداتە ئیجارە بە جافەکانی جوانڕۆ ،بەڵام تفەنگچیەکانی ئەودەم نەیانهێشتووە.
هەسەن سان خاوەنی لەشکەرێکی تایبەت بەخۆی بووە وپاش چەندساڵ حکوومەت له دزڵیدا غوڵامشاهان داوەتی لێدەکا کە بچێ بۆ سنە بۆلای بەڵام هەسەن سان له بەر ئەوەی پێشتر ئازاری داوە داوەتی قەبووڵ ناکا وهەربەم بۆنەوە غوڵامشاهان چەند کەڕەتێ دێتە دزڵی بۆلای و دوواتر ڕێ سیاسەت دەگرێته بەر و کێشەیکیان نامێنێ پێکەوە ،تا ڕۆژێ داوای لێدەکا کە لەشکەرەکەی ببات لە هەنبەری سۆپای عۆسمانیدا شەڕ بکەن و تاد.
دواتر غۆڵامشاهان نەخۆش دەکەوێ و پاش کۆچی ناسرەدین شاە کوڕی غوڵامشاهان ناکاتە حاکم بەڵکوو فەرهاد میرزای مامۆی دەنێرێتە کوردستان و دوواتر هەموو دەچنە پێشوازی فەرهادمیرزا حەسەن سانی هەورامان و مۆحەمەدسەعیدسۆڵتانی لهۆن نەبێت
که ئەمە دەبێته ڕقێ لە دڵی فەرهادمیرزا].
حەسەن سان یا حەسەن سۆڵتان
(بەکورتی و بەباس نەکردنی زۆرێکتر لە وردەکاریەکان)
حەسەن سۆڵتان کوڕی مۆحەممەد سۆڵتان کوڕی مۆحەممەدیووسف سۆڵتان کوڕی پیری بەیگ ناسراو بە هەسەن سان هەورامی لە زەمانی قاجاڕدا کاتێ کە حاکمیەتی تەقریبەن حەوت قەڕنی ئەردەڵانیەکان کز بوو و فەرهادمیرزا ناسراو بە معتمدالدولە وەک حاکمێ لە کوردستان دەسنیشان کرا، جیا لەوەی کە حەسەن سان و حاکمی ئەوکاتی هەورامانی لهۆن بە پێشوازیەوە نەڕویشتبوون و ئەوەش بووبوو بە داخێکی گەورە لە سەردڵی فەرهادمیرزا، دەوروبەریەکانی فەرهادمیرزاش بە خراپیەکی زۆرەوە باس وخواسی حەسەن سان و سۆڵتانەکانی دیکەی هەورامان دەگەیینە گوێچکەی حاکمی کاتی سنە هەربۆیە پاش سێ مانگ حاکمی بڕیار ئەدا کە بەرەو هەورامان هێرش ببات هەربۆیه بە بیانووی سەردانی قەڵای شائاباد لەمەریوان داوەت دەکات لە حەسەن سۆڵتان و براکانی بەرەو مەریوان ڕێکەون کە گوایێ لەو کاتەدا حەسەن سان بە دوهەزار تفەنگچی[هەندێک ئەڵێن 1000تفەنگچی]مێوانداریەکەی قەبووڵ دەکات و ڕوودەکەنە ئاوایی بێڵەک یا بەیەڵەی کۆن [هەندێک ئەڵێن پێله بووە و هەندێکیش بە ئاوایی قەدیمی بیلوویان زانیوە ] دەچێتە لای و وەک بەڕێز مۆختاری ئیسلامی دەیگڕاندەوە بۆم: وەک مانۆڕێکی نیزامی کە فەرهادمیرزا لەشکەرەکەی حەسەن سان دەبینێ سام دایدەگرێ و لە بیری تاکتێکێکی سیاسی و حۆققەیەک دەبێ کە بتوانێ زۆرێک لە تفەنگچیەکانی حەسەن سان دوورخاتەوە هەربۆیە بە بیانووی ئەوەی کە مانەوەی ئەم لەشکەرە بەسەرخەڵکی ئەوگوندەوە بارێکی قورسە پێشنیار ئەکات کە زۆربەیان بنێرێتەوە و بڕێکیان بمێننەوە و بەڵام چەندکەس لەگەڵی ماونەتەوە نادیارە [بەڵام هەر لە لەشکەری چەندسەد نەفەری فەرهادمیرزا زۆرتربوونە و لێرە جێگەی داخە کە بۆچی گەرماوگەرمی تۆڵەیان نەکردووەتەوە و گۆڕەپانیان بەترس وشەرمەوە جێ هێشتووە]، فەرهاد میرزا بە دەسیسە هەسەن سان دەنێرێتە نێو قاوەخانەی ئاواییەکە بەبیانووی بەخشینی خەڵات و لەوێش پێنج جەللاد [بڕێک ئەڵێن 10کەس]چاوەڕێی هاتنی بوونە و پاش ئەوەی کە دەیکوژن [خەفەکردن بەپەتێ1284]وتەرمەکەی فرێ ئەدەنە بەر قاوەخانەکە، دەس وپای براکانی دەبەسن و لەشکەرەکەی دەرئەچنەوە بۆ دزڵی و دواتر دێنەوە تەرمەکەی ئەبەن و لە گۆڕستانێ لە دزڵیدا دەینێژن و ئەمڕۆکەش مەزارەکەی هەر لەوێیە.
بارام بەگ و مۆستەفابەگیش دەسبەسەر دەکەن و بارام بەگ بەهۆی ئەوەی کە هەر هەڕەشەی تۆڵەسەندنەوە دەکات و...لە زینداندا دەرمانخۆاردی دەکەن و دەیکوژن و تەرمەکەی بێ سەرۆشوێن ئەکەن[وەک ئەڵێن :ڕۆستەم سان هەوڵی ئازادکردنی داوە بەڵام سەرنەکەوتووە] و پاش 7ساڵ مۆستەفاسۆڵتان دەبەخشن و لەلایەن حکوومەتەوە گوایێ دەیکەن بەحاکمی مەریوان ودواتر کوڕەکانی بارام بەگ وحەسەن سان بەنیازی تۆڵە سەندنەوە لە شکەرێ پێکدێنن و لەکاتی سەفەری فەرهاد میرزا بەرەو مەریوان لە ئاوایی هەجمنە شەڕ دەسپێدەکات.[1286]باسی شەڕی فەرهادمیرزا لە هەجمنە، لەبابەتێکدا لە ژمارەکانی پێشوودا بڵاوکراوەتەوە هەربۆیه بە پێویستی نازانین دووپاتی کەینەوە.
سەرچاوەکان:
تاریخ سەلاتینی هەورامان،شەیدا
تاریخ هورامان،مۆزەفەرخان ڕەزاو
تاریخ مەردۆخ
کتێبی شرح حال فرهادمیرزا
کتێبی خاطرات دیوان بیگی
کتێبی مێژووی هەورامان ئەیوب ڕوستەم
ڤیدیۆیەک بە توێژینەوەی کاک ئەبووبکەر کەریمی دزڵی
وەهەروەها وتووێژێ لە گەڵ کاک مۆختار ئیسلامی ڕەزاو و کاک ناسربرایی قەڵاگا و دوکتۆر دافعی و کاک ئیرەج مۆرادی.
وێنەکان لە ئارشیڤی کاک ئەبووبەکر دزڵی وەرگیراوە.