نشست بررسی راهکارهای توسعه روستاها با حضور معاون توسعه روستایی رئیسجمهور در سنندج، زوایای نگرانکنندهای از وضعیت کنونی روستاها و پیامدهای گسترده مهاجرت بیرویه به شهرها را نمایان ساخت. در این نشست، فرماندار سنندج اعلام کرد که جمعیت ساکن در روستاهای این شهرستان به کمتر از ۲۰ درصد کاهش یافته است؛ آماری هشداردهنده که اگر روند آن ادامه یابد، میتواند آینده حیات اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی روستاها را با خطر جدی مواجه سازد.
شهردار سنندج نیز با ابراز نگرانی از فشار روزافزون بر پدیده حاشیهنشینی، تصریح کرد که شهرداری ناگزیر شده بخشی از خدمات و منابع خود را به مناطق حاشیهای اختصاص دهد. وی افزود که ارائه خدمات به جمعیتی که برنامهریزی شهری برای آنها صورت نگرفته، هزینههای مضاعفی را بر دوش مدیریت شهری تحمیل کرده است.
مدیرکل آموزشوپرورش استان کردستان نیز در این جلسه، از افزایش بار جمعیتی در مدارس بهویژه در مناطق حاشیهای گلایه کرد. به گفته او، تمرکز ناگهانی جمعیت در حاشیه شهرها، تعادل آموزشی را بر هم زده و کیفیت خدمات آموزشی را دچار افت محسوس کرده است.
از سوی دیگر، مدیرکل جهاد کشاورزی استان یکی از عوامل مهم در تشدید روند مهاجرت روستایی را بیتوجهی به فرهنگ محلی در ساخت خانههای روستایی دانست. به باور او، ساختوسازهایی که فاقد هویت بومیاند، حس تعلق را در میان ساکنان از بین برده و به تضعیف پایههای تولید و معیشت پایدار در روستاها انجامیده است.
با این حال، در کنار همه این عوامل، نباید از نقش تحولات فرهنگی و تغییر سبک زندگی غافل شد. آنچه امروز در بسیاری از روستاها دیده میشود، شکاف عمیق نسلی میان جوانان و سنتهای بومی است. جوانان دیگر نه انگیزهای برای ماندن دارند و نه چشماندازی روشن در حرفههای سنتی مانند کشاورزی یا دامداری میبینند. جذابیت زندگی شهری، امکانات ارتباطی، و دگرگونی در نظام ارزشها، ساختار اجتماعی روستاها را بهتدریج از درون متزلزل کرده است.
این روند مهاجرت، اگرچه ریشه در عوامل اقتصادی و خدماتی دارد، اما اکنون به مرحلهای رسیده که زنگ خطر آن بهوضوح به صدا درآمده است. مهار این روند، نیازمند برنامهریزی ملی، نگاهی جامعنگر، و اقدامات ساختاری و چندبُعدی است. در غیر این صورت، روستاهایی که روزگاری موتور محرک تولید، حافظ فرهنگ و نگهبان زیستبوم پایدار بودند، بهتدریج از نفس خواهند افتاد؛ و با خاموشی آنها، بخشی از هویت تاریخی و تمدنی ما نیز به حاشیه رانده خواهد شد.