چگونه زنجیرهی غذایی و نابودی مراتع آیندهی بشر را به خطر میاندازد؟ راههای ساده برای نجات جان حیوانات در تابستانهای داغمقدمه:
تابستان امسال، آسمان با خورشیدی سوزان و زمین با نفسهایی که به شماره افتادهاند، داستانی تکراری اما هشداردهنده را روایت میکنند: خشکسالی، آتشسوزیهای گسترده، و حیواناتی که در جستجوی قطرهای آب، راهی شهرها میشوند. این تصاویر تنها یک بحران زیستمحیطی نیستند، بلکه آزمونی برای انسانیت ما هستند. در این میان، زنجیرهی غذایی که تکیهگاه حیات روی زمین است، هر روز شکنندهتر میشود. اگر امروز به یک پرندهی تشنه آب ندهیم، فردا جنگلی که ریهی زمین است، خاکستر میشود و پسفردا، نوبت انسان خواهد بود.
جنگلها و مراتع به عنوان ریههای کره زمین و سرمایههای طبیعی بشر، نقش حیاتی در حفظ تعادل اکولوژیک، تأمین نیازهای انسانی و تضمین آینده پایدار ایفا میکنند. این اکوسیستمهای طبیعی نه تنها منبع تنوع زیستی بینظیری هستند، بلکه خدمات اکوسیستمی ضروری ارائه میدهند که حیات روی زمین را ممکن می سازند.
تنفس زمین؛ تولید اکسیژن و تنظیم آبوهوا
جنگلها با جذب دیاکسیدکربن و تولید اکسیژن، سهم عمدهای در تصفیه هوا و مقابله با تغییرات اقلیمی دارند. یک درخت بالغ سالانه حدود ۲۱ کیلوگرم دیاکسیدکربن جذب و اکسیژن کافی برای تنفس دو نفر را تولید میکند. همچنین، جنگلها با تعدیل دما و افزایش رطوبت هوا، الگوهای بارشی را تنظیم کرده و از گرمایش جهانی میکاهند.
حفظ چرخه آب و جلوگیری از فرسایش خاک
ریشههای درختان و پوشش گیاهی مراتع مانند یک اسفنج طبیعی عمل میکنند که آب باران را جذب و از سیلابها جلوگیری مینمایند. هر هکتار جنگل سالانه تا ۱۵ میلیون لیتر آب را در خود ذخیره میکند. علاوه بر این، پوشش گیاهی از فرسایش خاک جلوگیری کرده و از کاهش حاصلخیزی زمینهای کشاورزی ممانعت میکند.
تأمین معیشت و امنیت غذایی
بیش از ۱.۶ میلیارد نفر از مردم جهان بهطور مستقیم به جنگلها وابسته هستند. این اکوسیستمها منبع چوب، داروهای گیاهی، عسل، قارچ و مواد غذایی هستند. مراتع نیز پایه اصلی دامداری سنتی و صنعتی محسوب میشوند و نقش کلیدی در تأمین علوفه دامها دارند.
حفاظت از تنوع زیستی
جنگلها زیستگاه ۸۰٪ از گونههای خشکیزی هستند. نابودی جنگلها و مراتع به معنای انقراض هزاران گونه گیاهی و جانوری است که بسیاری از آنها هنوز ناشناخته ماندهاند. حفظ این اکوسیستمها برای بقای زنجیرههای غذایی و تعادل طبیعت ضروری است.
نقش فرهنگی و تفرجگاهی
جنگلها و مراتع مکانهایی برای آرامش، گردشگری و فعالیتهای ورزشی هستند. حضور در طبیعت باعث کاهش استرس و بهبود سلامت روان میشود. بسیاری از فرهنگهای بومی نیز هویت خود را مدیون این منابع طبیعی هستند.
زنجیرهی غذایی: حلقهای که با بیتوجهی ما میشکند، طبیعت شبکهای پیچیده و ظریف است؛ از میکروارگانیسمهای خاک تا درختان بلندقامت، از حشرات تا گوشتخواران بزرگ. هر موجودی نقش خود را دارد: زنبورها گردهافشانی میکنند، پرندگان بذرها را پراکنده میسازند، و گرگها از افزایش جمعیت گیاهخواران جلوگیری میکنند. اما گرمای شدید و کمآبی این چرخه را مختل میکند. وقتی گلههای گوزن از تشنگی تلف میشوند، گرگها به سمت دامهای اهلی هجوم میآورند و کشاورزان خسارت میبینند. وقتی زنبورها ناپدید میشوند، میوهها کوچک و نامرغوب میشوند. اینها تنها چند نمونه از اثر دومینویی بیتوجهی به حیوانات در گرمای طاقتسوز است.
راهکار:
- در پارکها یا مناطق طبیعی، ظرفهای کمعمق آب برای پرندگان و سگهای بیسرپرست بگذارید.
- از قطع درختان و تخریب علفزارها خودداری کنید؛ این مناطق پناهگاه حیوانات در تابستان هستند.
مراتع و جنگلها؛ ریههای زمین که نفسشان به شماره افتاده، مراتع ایران، از دامنههای البرز تا بلوطزارهای زاگرس، نهتنها زیستگاه هزاران گونه جانوری هستند، بلکه ذخیرهگاه آب و جلوگیرندهی سیلابها محسوب میشوند. اما این روزها، دامهای بیشظرفیت، چرای بیرویه، و آتشسوزیهای عمدی یا سهوی، این گنجینهها را نابود میکنند. وقتی مرتعی میسوزد، تنها علفها از بین نمیروند؛ لانهی پرندگان، حشرات مفید، و حتی میکروبهای خاک نیز خاکستر میشوند. نتیجه؟ بیابانزایی و افزایش دمای منطقه.
- در جنگلها و مراتع آتش روشن نکنید و زبالههای شیشهای (که مانند ذرهبین عمل میکنند) را جمعآوری کنید.
- دامداران را به چرای متعادل تشویق کنید؛ گوسفندان بیشازحد، جوانههای گیاهان را میخورند و مانع تجدیدپذیری مراتع میشوند.